Ta strona używa ciasteczek, dowiedz się więcejOK
Co sprawia, że Ukrainiec jest Ukraińcem?
2013-03-29
Anna Wylegała

„Krytyka” od zawsze była pismem debaty intelektualnej, w którym ważne były trzy wątki: historia i tożsamość; bieżąca sytuacja polityczna i społeczna na Ukrainie, ze szczególnym uwzględnieniem demokratyzacji i praw człowieka; kultura wysoka a kultura popularna. Wszystkie te zakresy tematyczne łączył namysł nad rolą intelektualisty w debacie publicznej. Z oczywistych względów w ostatnich numerach pisma dominuje temat drugi, szczególnie zaś dyskusja o wolności słowa i kondycji mediów. Jednak w obliczu podejmowanych przez państwo działań, takich jak ograniczanie wolności uniwersytetów, cenzura i naciski na naukowców oraz agresywne promowanie określonej wizji ukraińskiej historii, dyskusje o historii i tożsamości stają się nierozerwalnie związane z dyskusjami o polityce. Przykładem jednego z ciekawszych bloków tekstów poświęconych tej tematyce były artykuły Johna-Paula Himki, Romana Serbyna i Władysława Hrynewycza zamieszczone w numerze 6/2012. 

Teksty Himki i Serbyna – dwóch kanadyjskich historyków ukraińskiego pochodzenia – są polemiką. Himka pisze o dwóch najbardziej jego zdaniem znaczących mitach historycznych, wokół których tworzy się dziś ukraińska tożsamość: Wielkim Głodzie jako ludobójstwie, i bohaterstwie UPA jako ruchu narodowo-wyzwoleńczego, wyjaśnia też, dlaczego uważa za zasadne ich demaskowanie. Serbyn broni obu kwestii jako historyk, ale wytacza również argumenty z innego porządku: twierdzi, że mity – bez względu na ich istotę – są potrzebne, by spajać młodą ukraińską wspólnotę narodową. Jest to więc dyskusja ważna o tyle, że nie tylko pokazuje istotne spory w ukraińskiej historiografii, ale również zadaje fundamentalne pytania o to, na czym budować nowoczesną tożsamość narodową, czy i jak wykorzystywać do tego historię, a także – jaka jest w tym wszystkim podwójna rola historyka jako naukowca i publicznego intelektualisty. Wpisuje się to w toczące się wszędzie w Europie dyskusje o statusie historii i pamięci w tworzeniu poczucia przynależności do jednej europejskiej wspólnoty.

Wątek ten kontynuuje trzeci tekst bloku, w którym kijowski historyk, Władysław Hrynewycz, analizuje politykę historyczną kolejnych ukraińskich prezydentów, skupiając się na tak odmiennych pod tym względem prezydenturach Juszczenki i Janukowycza. W zakończeniu zarysowuje trzy typy europejskiej pamięci o wojnie, które łączą się z budowaniem tożsamości zbiorowej na różnych wartościach. Pamięć środkowoeuropejska jest pamięcią narodową, skupiającą się na represjach wobec grupy własnej; zachodnioeuropejska (model niemiecki) opiera się na skrusze, potępieniu każdej wojny i uznaniu wszystkich ofiar, ze szczególnym uwzględnieniem Holokaustu; postradziecka – budowana jest wokół dumy ze zwycięstwa, które wyznaczyło wyraźny podział na „swoich” i „obcych”. Hrynewycz twierdzi, że na Ukrainie najbardziej korzystna byłaby kombinacja pamięci środkowo- i zachodnioeuropejskiej, podczas gdy za prezydentury Janukowycza coraz silniejszy jest zwrot ku opcji postradzieckiej.

Wszystkie trzy teksty są kontynuacją toczącej się na Ukrainie od 20 lat debaty o podzielonym doświadczeniu historycznym tego kraju i tym, czy zasadne są próby wypracowania wspólnej pamięci o nim. Istotne jest, że choć wszystkie badania opinii publicznej i badania socjologiczne pokazują istniejące wciąż w społeczeństwie podziały, na poziomie debaty intelektualnej nie ma już raczej poważnych zwolenników postradzieckiej opcji tożsamościowej. Stroną są tu bardziej liberalnie zorientowane elity intelektualne i prorosyjsko lub indyferentnie zorientowane elity polityczne, wspierane przez Rosję, która stara się w ten sposób o symboliczny powrót Ukrainy do postradzieckiej wspólnoty pamięci. Ten ostatni element sprawia, że debata staje się bardzo polityczna.

Anna Wylegała


Miesięcznik „Krytyka” założony został wiosną 1997 roku przez grupę ukraińskich intelektualistów, z inicjatywy literaturoznawcy i historyka kultury, profesora Uniwersytetu Harvarda Hryhorija Hrabowycza (George Grabowycz), który do dziś pełni funkcję redaktora naczelnego pisma. Znakiem rozpoznawczym wydawanej w Kijowie „Krytyki” są teksty analityczne, eseistyka i recenzje. 

Tekst powstał w ramach programu Partnerstwa Wolnego Słowa, który jest finansowany przez Fundusz Wyszehradzki





 

 

 


Powrót
Najnowsze

Wiatr zmiany

06.07.2020
Olga Dryndova

 Słabnący paternalizm państwowy na Białorusi łączy się z niskim poczuciem zaufania do władz. Według badań z lat 2017–2018 jedynie około 40 procent Białorusinów ufało władzom państwowym, w tym 34 procent ministrom, a 33 procent władzom lokalnym.

 
Czytaj dalej

„Nas tu nie ma” czyli niesłyszalny głos białoruskiego środowiska LGBT

29.06.2020
Maxim Rust Nick Antipov Nasta Mancewicz Milana Levitskaya
Czytaj dalej

Kampania prezydencka na Białorusi: (nie)oczywiste wybory

26.06.2020
Maxim Rust Yahor Azarkevich
Czytaj dalej

Społeczeństwo obywatelskie na Białorusi już jest

21.06.2020
Czytaj dalej

Wakacyjna promocja na prenumeratę roczną NEW!

16.06.2020
Czytaj dalej

Zderzenie pamięci

08.06.2020
Kristina Smolijaninovaitė
Czytaj dalej

copyrights © 2010-2020 by Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego we Wrocławiu