Ta strona używa ciasteczek, dowiedz się więcejOK
Ghandi na stepie
2014-05-14
Zbigniew Rokita

Kazachskie kino radzi sobie całkiem dobrze, a w porównaniu do kin innych republik poradzieckich jak Litwa czy Mołdawia – nawet bardzo dobrze.

 

Dużą część przemysłu filmowego w kraju kontroluje państwo, które za pomocą kinematografii stara się również kształtować pamięć historyczną swojego narodu, a czasem przemycać inne korzystne dla siebie treści.

I choć znaczna część rodzimych tytułów musi powstawać w koprodukcji, to w swojej treści przybliżają one odbiorcy Kazachstan. Świetnych filmów w ostatnich latach było kilka – na przykład Tulpan, Miłość z księżyca czy Nomad.

Kazachskie filmy od czasu do czasu można zobaczyć na polskich ekranach. Ba! Można znaleźć je nawet na największych światowych festiwalach filmowych jak festiwal w Cannes – tak było ze wspomnianym Tulpanem. Trampoliną dla najnowszego z kolei kazachskiego dzieła, które pojawiło się w Polsce był festiwal w Berlinie – Lekcje harmonii 29-letniego debiutanta w reżyserskim fachu, Emira Baigazina, zdobyły tam Srebrnego Niedźwiedzia.

Lekcje harmonii są filmem poetyckim z pięknymi zdjęciami i montażem. Główną rolę gra 13-letni Timur Aidarbekow. Doświadczony aktor? Nie – Baigazin znalazł go w sierocińcu, wcześniej nastolatek wychowywał się na ulicy.

Życiowe doświadczenie Aidarbekowa było tym razem chłopcu potrzebne – film opowiada o patologiach współczesnego Kazachstanu. Główny bohater pochodzi z ubogiego domu, gdzie samotnie wychowuje go babcia. W szkole jest poniżany, nie może odnaleźć się w agresywnej rzeczywistości, milczy i stara się być przez nikogo nie zauważonym. Dojrzewający chłopiec staje się metaforą dylematów przed którymi stają dziś Kazachowie.

Pierwszy dylemat brzmi: „Przystosować się i płynąć z nurtem czy się zbuntować?" Na szkolnych lekcjach padają dwa nazwiska: Mahatmy Ghandiego i Karola Darwina. Nie przypadkowo akurat o nich była mowa – to dwie strony wspomnianego dylematu. Pierwszy uważał, że jednym z warunków harmonijnego życia jest wyrzeczenie się zła, w tym również przemocy. Do dziś na fladze Indii widzimy wrzeciono – symbol akcji Ghandiego, który zamiast stawiać Brytyjczykom zbrojny opór postanowił, że Indie muszą same wytwarzać wszelkie niezbędne produkty. W ten sposób miano uniezależnić się od Londynu. Darwin twierdził zaś, że przetrwają najlepiej przystosowani (nie najsilniejsi, jak przyjęło się powtarzać), a moralność ma mniejsze znaczenie.

Przed tak sformułowanym dylematem staje 13-letni Asłan – i całe pokolenie młodych Kazachów. W szkole chłopiec jest spokojny (najgorzej przystosowany można byłoby powiedzieć), ale w domu znęca się regularnie nad owadami stając się częścią „darwinowskiego" łańcucha.

Drugi dylemat to zbiór licznych dychotomii pojawiających się w życiu Kazachów: nowe-stare, miasto-wieś, język kazachski-język rosyjski, islam radykalny-islam ludowy, trwanie w schierarchizowanym społeczeństwie bądź porzucenie go. Każda z tych opozycji w filmie wybrzmiewa, ale reżyser nie poprzestaje na ich nakreśleniu bądź wskazaniu poprawnego wyboru. Baigazin z jednej strony pokazuje psychodeliczną scenę, kiedy Asłan udaje się po raz pierwszy do miasta, a z drugiej prezentuje kazachski step widziany przez framugę okna, przypominającą ramkę starego obrazu. Reżyser chce nam powiedzieć, że nie ma prostych odpowiedzi. Jego film również nie jest prosty – jest cudownie skomplikowany i najeżony licznymi smaczkami.

 

Zbigniew Rokita


Powrót
Najnowsze

Wiatr zmiany

06.07.2020
Olga Dryndova

 Słabnący paternalizm państwowy na Białorusi łączy się z niskim poczuciem zaufania do władz. Według badań z lat 2017–2018 jedynie około 40 procent Białorusinów ufało władzom państwowym, w tym 34 procent ministrom, a 33 procent władzom lokalnym.

 
Czytaj dalej

„Nas tu nie ma” czyli niesłyszalny głos białoruskiego środowiska LGBT

29.06.2020
Maxim Rust Nick Antipov Nasta Mancewicz Milana Levitskaya
Czytaj dalej

Kampania prezydencka na Białorusi: (nie)oczywiste wybory

26.06.2020
Maxim Rust Yahor Azarkevich
Czytaj dalej

Społeczeństwo obywatelskie na Białorusi już jest

21.06.2020
Czytaj dalej

Wakacyjna promocja na prenumeratę roczną NEW!

16.06.2020
Czytaj dalej

Zderzenie pamięci

08.06.2020
Kristina Smolijaninovaitė
Czytaj dalej

copyrights © 2010-2020 by Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego we Wrocławiu