Ta strona używa ciasteczek, dowiedz się więcejOK
Blog Marta Panas-Goworska i Andrzej Goworski

Marta Panas-Goworska i Andrzej Goworski są małżeńsko-pisarskim duetem. Interesują się kulturą i historią krajów Europy Środkowo-Wschodniej oraz Rosji. Publikowali m.in. w „Gazecie Wyborczej”, „Tygodniku Powszechnym”, „Nowej Europie Wschodniej”, regularnie współpracują z kwartalnikiem literacko-artystycznym „Akcent”. Autorzy Naukowców spod czerwonej gwiazdy (PWN, Warszawa 2016). 

Е (Je) jak madame Jeżowa
2015-12-28
Е (Je) to szósta literka rosyjskiego abecadła i oddaje się ją za pomocą dźwięków „je" lub „ie". Nie występuje w zapisie łacińskim. Bez niej nasz alfabet jest nudniejszy, ale nie powinno nas to smucić.

 

Jewgienija Jeżowa z córką Natalią, http://ria.ru/society/20101030/290592792.html (dostęp 28.12.2015).„Ciężka jest nasza miłość, Gieniu" [idą do łazienki... całują się… kładą się do łóżka]. Rozbrzmiewa [kobiecy głos]: Boję się…". Niektórzy kwestionują prawdziwość tej relacji, zarejestrowanej w sierpniu 1938 roku w moskiewskim hotelu National. Stenogram z przeprowadzonego wówczas podsłuchu miał wpaść w ręce Krwawego Karła, Nikołaja Iwanowicza Jeżowa, który ponoć spalił go na oczach Zinaidy Glinkiny. Nie trudno odgadnąć, czym mógł kierować się naczelny enkawudzista, pokazując sekretarce Stowarzyszenia Pisarzy ten dokument. Kobieta przyjaźniła się z jego żoną, Jewgieniją Salomonową, do której były adresowane słowa o trudnej miłości. Zazdrośnik zamierzał więc wycisnąć z obywatelki Glinkiny szczegóły aktu wiarołomstwa. Czy mu się udało, nie wiadomo. Dwa miesiące później ślicznotka od literatów została aresztowana przez NKWD. Ciążył na niej zarzut szpiegostwa i w 1940 roku rozstrzelano ją w moskiewskich kazamatach. Możliwe jednak, że jej rzeczywistą przewiną było przemilczenie sekretów swej powierniczki.

Na zdjęciu Woroszyłow, Mołotow, Stalin i Jeżow. Po prawej ta sama fotografia z wyretuszowanym Jeżowem, który popadł w niełaskę u wodza. Zdjęcia wykorzystane w kolażu, https://pl.wikipedia.org/wiki/Niko%C5%82aj_Je%C5%BCow (dostęp 28.12.2015).Brak świadectw potwierdzających obecność Jeżowej w Nationalu. Wiadomo jednak, że w czasie, gdy sporządzono rzekomy stenogram, w hotelu przebywał wielki radziecki pisarz Michaił Aleksandrowicz Szołochow. Przyjechał wówczas z miejscowości Wjoszenskaja (tam powstał uhonorowany Noblem Cichy Don) do Moskwy, żeby spotkać się ze Stalinem, u którego szukał pomocy. Znajomi pisarza Łogaczew i Ługawoj zostali zatrzymani jako wrogowie narodu. Wówczas rozgniewany literat wykrzyczał lokalnym enkawudzistom, że jeśli jego przyjaciele są szkodnikami, to i jego należy zamknąć. Nie trafił za karty, ale zaczęli śledzić go agenci służby bezpieczeństwa i wszystko wskazywało na to, że niebawem może zostać wciągnięty w wir rozszalałego terroru. Niebezpieczeństwo było tym większe, że Szołochow zadarł z głównym menedżerem wielkiej czystki i w czasie swych wizyt w stolicy wielokrotnie odwiedzał redakcję czasopisma „ZSRR w Budowie", gdzie pracowała Jewgienija Salomonowa.

Zdjęcie Izaaka Babla zrobione tuż po aresztowaniu przez NKWD w 1939 r. Na uwagę zasługuje fakt, że pisarz pozbawiony jest tu swoich słynnych okularów, https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/ba/Babel_NKWD.png (dostęp 28.12.2015).Jeżow, choć liczył zaledwie sto pięćdziesiąt trzy centymetry wzrostu, był wielkim mścicielem i dobrym strategiem. Rozpoczął działania mające na celu usunięcie Szołochowa oraz zaplanował dwie kolejne akcje. W jego sieci niebawem wpadli pisarze Izaak Babel oraz Michaił Jefimowicz Kolcow. Obaj byli częstymi gośćmi na wieczorach literackich organizowanych przez żonę Krwawego Karła, madame Jewgieniję. Pętla na szyi autora Armii konnej i Odesskich opowieści zaciskała się powoli i aresztowano go już po sławetnej dekonspiracji Jeżowa. Pisarz wyznał śledczym, że w „1933 roku dzięki Ilji Erenburgowi nawiązał szpiegowskie kontakty z francuskim pisarzem André Mallarmém, któremu przekazywał relacje dotyczące stanu floty powietrznej ZSRR". Wśród absurdalnych zeznań znalazły się też i fakty. W sprawie Jewgienii Salomonowej, która w latach dwudziestych nosiła nazwisko drugiego męża (łącznie z Jeżowem miała trzech małżonków), Babel oświadczył:

Michaił Kolcow w redakcji (najprawdopodobniej „PrawdyW sensie politycznym Gładun była w tym czasie typową „duszyczką", recytowała cudze słowa, a w szczególności specjalizowała się w trockistowskiej terminologii. W drugiej połowie 29 roku nasza intymna relacja się urwała. Po jakimś czasie dowiedziałem się, że wyszła za mąż za ministerialnego urzędnika Jeżowa i zamieszkała z nim w lokalu przy Strastnom bulwarze.

Po latach doszło do ponownego zbliżenia. Tym razem Babel był ostrożniejszy:

Starałem się nie chodzić do niej za często, bowiem zauważałem nieprzyjazne reakcje na moją osobę ze strony Jeżowa. Wydawało mi się, że wie o moim związku z jego żoną.

Podobny los czekał Kolcowa. Temu wesołemu i niezwykle inteligentnemu człowiekowi, inicjatorowi opiniotwórczego czasopisma „Ogoniok" i satyrycznego „Krokodiła", zarzucono szpiegostwo na rzecz Anglii. Koledzy po piórze nie mogli w to uwierzyć. Znali go jako przykładnego i prawego bolszewika. Jeden z nielicznych radzieckich literatów zmarłych naturalną śmiercią, Aleksandr Aleksandrowicz Fadiejew, odważył się przy Stalinie powątpiewać w winę kolegi. Wódz rewolucji nakazał przynieść akta ze śledztwa i rzekł:

– Pójdźcie, poczytajcie, potem przychodźcie do mnie, powiedzcie o swoich wrażeniach.

Po lekturze Stalin wezwał Fadiejewa i spytał:

– I jak, teraz możecie wierzyć?

– Mogę – odrzekł pisarz.

Szołochow tuż przed noblowską galą w 1965 r., podczas której odbierał nagrodę w dziedzinie literatury. http://www.sholokhov.ru/files/49/2.JPG (dostęp 28. 12. 2015).Stalin przemieniwszy Kraj Rad w państwo lęku i terroru, postanowi w końcu ukrócić wpływy aparatu represji i poszczuł na siebie enkawudzistów. W przypadku Jeżowa poszło mu nadzwyczaj łatwo. Krwawy Karzeł z zazdrości stracił rozum i postanowił zgładzić wszystkich kochanków swojej żony. Wtrącił do więzienia Babla i Kolcowa. Josif Wisarionowicz nie przepadał za ich twórczością, cenił zaś Szołochowa. Postanowił więc na jednym ogniu upiec dwie pieczenie – wyratować literata i pognębić szefa NKWD. Zbiegło się to z zapaścią nerwową u Jeżowej. Na jej oczach znikali kochankowie (łącznie z pierwszym małżonkiem, ślusarzem Chajutinem) i kobieta postanowiła szukać pomocy u Stalina. Wysłała do niego dwa pisma, w których przekonywała, że jest ofiarą swojego męża, psychopaty, alkoholika i homoseksualisty. Listy pozostały bez odzewu i 19 listopada 1939 roku sowiecka femme fatale się otruła. Tymczasem krwawy Gruzin przekazał epistoły Berii, by ten użył ich do wykończenia Jeżowa. Następnie wydarzenia potoczyły się utartym szlakiem. Były szef NKWD Nikołaj Jeżow został skazany na karę śmierci i na początku 1940 roku rozstrzelany. Jego los podzielił wielki pisarz Babel oraz błyskotliwy literat Kolcow. I tylko jeden, jedyny Szołochow przeżył i w 1941 roku otrzymał najwyższą nagrodę ZSRR, Stalinowską Premię. Wraz z medalem wręczono mu sto tysięcy rubli. Pisarz całą kwotę przekazał na rzecz Armii Czerwonej.

Krwawa historia nie zakończyła się ze śmiercią głównych aktorów. Losy Natalii, córki Jewgienii i Nikołaja Jeżowych we wstrząsającym Syndromie ćmy opisuje Jacek Hugo-Bader.

Rodzina Jeżowów w komplecie z małą Natalią, http://mtdata.ru/u7/photo1348/20335382409-0/original.jpg#20335382409 (dostęp 28.12.2015).

Ryciny:

  1. Jewgienija Jeżowa z córką Natalią, http://ria.ru/society/20101030/290592792.html (dostęp 28.12.2015).
  2. Na zdjęciu Woroszyłow, Mołotow, Stalin i Jeżow. Po prawej ta sama fotografia z wyretuszowanym Jeżowem, który popadł w niełaskę u wodza. Zdjęcia wykorzystane w kolażu, https://pl.wikipedia.org/wiki/Niko%C5%82aj_Je%C5%BCow (dostęp 28.12.2015).
  3. Zdjęcie Izaaka Babla zrobione tuż po aresztowaniu przez NKWD w 1939 r. Na uwagę zasługuje fakt, że pisarz pozbawiony jest tu swoich słynnych okularów, https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/ba/Babel_NKWD.png (dostęp 28.12.2015).
  4. Michaił Kolcow w redakcji (najprawdopodobniej „Prawdy") 1937 r., http://www.rusalbom.ru/files/gallery/view/833-1427137933.jpg (dostęp 28.12.2015).
  5. Szołochow tuż przed noblowską galą w 1965 r., podczas której odbierał nagrodę w dziedzinie literatury. http://www.sholokhov.ru/files/49/2.JPG (dostęp 28. 12. 2015).
  6. Rodzina Jeżowów w komplecie z małą Natalią, http://mtdata.ru/u7/photo1348/20335382409-0/original.jpg#20335382409 (dostęp 28.12.2015).
W poprzedniej odsłonie Sowieckiego alfabetu – Д (D) jak Dinamo Tbilisi, czyli historia zespołu piłkarskiego od Feliksa Dzierżyńskiego do czasów, gdy klub stał się gruzińską chlubą narodową.

 


Powrót
Najnowsze

Międzymorska „geoideologia”

21.06.2017
Kamil Całus
Czytaj dalej

Podwodny świat

20.06.2017
Kazimierz Popławski
Czytaj dalej

Być z Zachodem i przeciwko Zachodowi

15.06.2017
Kaja Puto Lilia Szewcowa
Czytaj dalej

Nieistniejąca Kamczatka

13.06.2017
Michał Milczarek
Czytaj dalej

Aktualność Giedroycia w Krakowie

08.06.2017
Sonia Knapczyk
Czytaj dalej

Debata: „Wybory bez wyboru? Czy rok 2018 przyniesie zmiany w Rosji?”

08.06.2017
NEW
Czytaj dalej

copyrights © 2010-2017 by Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego we Wrocławiu