Ta strona używa ciasteczek, dowiedz się więcejOK
Blog Marta Panas-Goworska i Andrzej Goworski

Marta Panas-Goworska i Andrzej Goworski są małżeńsko-pisarskim duetem. Interesują się kulturą i historią krajów Europy Środkowo-Wschodniej oraz Rosji. Publikowali m.in. w „Gazecie Wyborczej”, „Tygodniku Powszechnym”, „Nowej Europie Wschodniej”, regularnie współpracują z kwartalnikiem literacko-artystycznym „Akcent”. Autorzy Naukowców spod czerwonej gwiazdy (PWN, Warszawa 2016). 

Ё (Jo) jak jołka, czyli choinkowe pomniki
2016-01-01
Pomnik litery Ё, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Pomnik_litery_%D0%81#/media/File:Monument_%D0%812.jpg (dostęp 2016.01.01.).Ё (Jo) weszła do rosyjskiego alfabetu w 1805 roku i w dwusetną rocznicę swoich narodzin postawiono jej w Uljanowsku pomnik. Uwieczniona na kamiennym cokole coraz rzadziej pojawia się w codziennym zapisie i zastępuje ją Е (Je). Są jednak słowa, takie jak ёлка (jołka) czyli choinka, z których ta „uszata” literka nigdy nie wypadnie. Jak bowiem wyobrazić sobie bez niej słynną we wszystkich rosyjskojęzycznych krajach piosenkę „W liesu radziłaś jołaczka, w liesu ana rasła... (W lesie urodziła się choineczka, w lesie ona rosła...)?

 

21 stycznia 1924 roku odszedł Lenin. W publikowanym codziennie biuletynie poświęconym jego zdrowiu napisano, że przyczyną zgonu była arterioskleroza, choć najnowsze badania wskazują na kiłę. Pośmiertne laudacje na kolejne miesiące ustaliły kalendarz Kraju Rad. W Moskwie podjęto decyzję o budowie mauzoleum, w którym złożono by zmumifikowane ciało. Padały i inne propozycje. Młody naukowiec Lew Siergiejewicz Termen apelował, żeby Lenina pochować w wiecznej zmarzlinie, co miałoby umożliwić w przyszłości wskrzeszenie. Zmartwychwstanie Władimira Iljicza nie było na rękę sukcesorom i poprzestano na działaniach symbolicznych. Pięć dni po śmierci wodza Piotrogród stał się Leningradem, a głodujący i marznący naród sowiecki wznosił setki pomników oraz zawieszał tysiące tablic pamiątkowych.  

Popiersie Lenina z Wytiegry, http://fototerra.ru/Russia/Vytegra/Vik31-2774.html (dostęp 2016.01.01.).W wytiegorskim rejonie (około 450 km na północny wschód od Petersburga) podobnie jak i całym ZSRR głowiono się, jak upamiętnić Lenina. Sprawa była poważna, niepodejmowanie działań mających na celu uczczenie wodza rewolucji, mogło skończyć się nawet więzieniem. Reagowano więc szybko. Pierwszy monument powstał już w lutym w stolicy okręgu, pięciotysięcznej Wytiegrze. Składał się z cokołu i popiersia. Leningradzki rzeźbiarz, M. J. Charłamow sprawił, że na metalowym obliczu Władimira Iljicza zagościł delikatny uśmiech. Artysta skrupulatnie wyeksponował również charakterystyczną bródkę i Napis Ленин (Lenin) nieopodal wsi Ruskij Kameszkir (obwód penzeński, Rosja), Mapy Google https://www.google.com/maps/@52.1570234,25.5589929,1669m/data=!3m1!1e3?hl=ru (dostęp 2016.01.01.).węzeł krawata. Pozostałe miejscowości miały problem. Ich mieszkańcy w większości zatrudnieni byli w przemyśle drzewnym i dotkliwie odczuli krach gospodarczy. Z głodu nie zginęli, gdyż jak przed wiekami pożywienie zdobywali w lesie oraz wielkiej Onedze i rybnych rzekach, ale nie mieli pieniędzy, żeby zapłacić za pomnik. Wówczas z pomocą przyszedł nauczyciel z osady Makaczewo, Pietr Pietrowicz Pietrow. Nie jest jasne, jakie pedagog miał wykształcenie i skąd pochodził. Tuż po rewolucji do rejonu przybyli komunardzi, którzy postanowili ramię w ramię z miejscową ludnością żyć i pracować. Gdyby Pietrow wywodził się z ich społeczności, zapewne charakteryzowałoby go gruntowne akademickie wykształcenie, poparte licznymi zagranicznymi wojażami. Można byłoby wtedy przypuszczać, że spotkał się z geoglifami, czyli olbrzymimi rysunkami wykonanymi w terenie i widocznymi dopiero z wysokości. Niezależnie jednak od kulturowego zaplecza, pomysł Pietrowa nie dość, że wybawił miejscową ludność z kłopotów, to zapewnił im rozgłos.

Napis Ленин 100 (Lenin 100), Soczi, Kraj Krasnodarski, Rosja. Nie wszystkie choinkowe pomniki zachowały ostrość konturów. Najlepiej widoczne są napisy mieszana – litery z drzew liściastych, a tło – las iglasty, https://www.google.com/maps/@43.7118631,39.5787663,421m/data=!3m1!1e3?hl=ru (dostęp 2016.01.01.).Z nastaniem wiosny nad brzegami przepływającej nieopodal Mukaczewa Andomy zebrali się mieszkańcy pobliskich osad i zgodnie z przygotowanym przez Pietrowa planem rozpoczęli sadzenie świerczków. Układ choinek odpowiadał wytyczonym działkom układającym się w napis Lenin. Z relacji można wnioskować, że pojedyncza litera mogła mieć około trzydziestu metrów wysokości i około piętnastu szerokości. Stworzony w wytiegorskim rejonie żywy pomnik wodza rewolucji przypadł do gustu ówczesnym władzom ZSRR. Nie ma jednak wielu świadectw potwierdzających powstawanie kolejnych tego typu monumentów. Dopiero w 1970 roku, czyli w setną rocznicę urodzin Władimira Iljicza, nastąpił prawdziwy wybuch choinkowych napisów. Powstawały one nie tylko w efekcie obsadzania iglakami pustych obszarów. Wewnątrz jednorodnych, np. świerkowych kompleksów leśnych wycinano wielkie litery (wysokość jednego znaku sięgała stu pięćdziesięciu metrów, a długość całego tekstu nawet kilometr) i powstałą przestrzeń zapełniano drzewami liściastymi. Takie teksty stają się widoczne od jesieni do wczesnej wiosny. I do dziś w kilkudziesięciu miejscach byłego ZSRR, wraz z czerwieniejącymi liśćmi z zielonego lasu wyłaniają się napisy Lenin 100 lat, Lenin 1870-1970, 100 lat Leninowi itp.

Najnowszy napis 70 лет великой победы! (70 lat wielkiego zwycięstwa), okolice Nowosybirska. Choinki są świeżo posadzone, za rok tekst nabierze zielonego koloru, В Кузбассе появилась надпись из деревьев, http://www.novokuznetsk.su/news/city/1431067691 (dostęp 2016.01.01.).

Widoczne z lotu ptaka choinkowe pomniki najwyraźniej wracają do łask także i w dzisiejszej Rosji. Kilka gigantycznych napisów pojawiło się wiosną 2015 roku z okazji siedemdziesiątej rocznicy zakończenia drugiej wojny światowej. W korczanowskim rejonie (w połowie drogi między ukraińskim Charkowem a Woroneżem) lokalni decydenci, pionierzy i weterani zasadzili dwanaście tysięcy świerków, które ułożyły się w „70 lat zwycięstwa”. Pasażerowie samolotów przelatujących nad Nowosybirskiem będą zaś mogli odczytać „70 lat wielkiego zwycięstwa”.

Ryciny:

  1. Pomnik litery Ё, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Pomnik_litery_%D0%81#/media/File:Monument_%D0%812.jpg (dostęp 2016.01.01.).
  2. Popiersie Lenina z Wytiegry, http://fototerra.ru/Russia/Vytegra/Vik31-2774.html (dostęp 2016.01.01.).
  3. Napis Ленин (Lenin) nieopodal wsi Ruskij Kameszkir (obwód penzeński, Rosja), Mapy Google https://www.google.com/maps/@52.1570234,25.5589929,1669m/data=!3m1!1e3?hl=ru (dostęp 2016.01.01.).
  4. Napis Ленин 100 (Lenin 100), Soczi, Kraj Krasnodarski, Rosja. Nie wszystkie choinkowe pomniki zachowały ostrość konturów. Najlepiej widoczne są napisy mieszana – litery z drzew liściastych, a tło – las iglasty, https://www.google.com/maps/@43.7118631,39.5787663,421m/data=!3m1!1e3?hl=ru (dostęp 2016.01.01.).
  5. Najnowszy napis 70 лет великой победы! (70 lat wielkiego zwycięstwa), okolice Nowosybirska. Choinki są świeżo posadzone, za rok tekst nabierze zielonego koloru, В Кузбассе появилась надпись из деревьев, http://www.novokuznetsk.su/news/city/1431067691 (dostęp 2016.01.01.).

W poprzedniej odsłonie Sowieckiego alfabetu – Е (Je) jak madame Jeżowa – zestawienie sowieckiego Makbeta, antycznej Antygony i degrengolady a’la Russe

 

 


Powrót
Najnowsze

Bariera nieufności

23.03.2017
Zbigniew Rokita Michał Potocki
Czytaj dalej

Niezrozumiany nacjonalizm

21.03.2017
Marek Wojnar
Czytaj dalej

Jedyna słuszna wykładnia ukraińskiego nacjonalizmu

21.03.2017
Adam Balcer
Czytaj dalej

Spotkanie wokół książki „Dysydenci. Nieuleczalnie nieposłuszni”

21.03.2017
NEW
Czytaj dalej

Akcja #adwokacinagranicy

20.03.2017
Kaja Puto
Czytaj dalej

Dziadowie, ojcowie i synowie

20.03.2017
Kaja Puto
Czytaj dalej

copyrights © 2010-2017 by Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego we Wrocławiu