Ta strona używa ciasteczek, dowiedz się więcejOK
Blog Marta Panas-Goworska i Andrzej Goworski

Marta Panas-Goworska i Andrzej Goworski są małżeńsko-pisarskim duetem. Interesują się kulturą i historią krajów Europy Środkowo-Wschodniej oraz Rosji. Publikowali m.in. w „Gazecie Wyborczej”, „Tygodniku Powszechnym”, „Nowej Europie Wschodniej”, „National Geographic”, „Polityce”, regularnie współpracują z kwartalnikiem literacko-artystycznym „Akcent”. Autorzy Naukowców spod czerwonej gwiazdy (PWN, Warszawa 2016) oraz Grażdanina N. N. (PWN, Warszawa 2017).  

Ё (Jo) jak jołka, czyli choinkowe pomniki
2016-01-01
Pomnik litery Ё, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Pomnik_litery_%D0%81#/media/File:Monument_%D0%812.jpg (dostęp 2016.01.01.).Ё (Jo) weszła do rosyjskiego alfabetu w 1805 roku i w dwusetną rocznicę swoich narodzin postawiono jej w Uljanowsku pomnik. Uwieczniona na kamiennym cokole coraz rzadziej pojawia się w codziennym zapisie i zastępuje ją Е (Je). Są jednak słowa, takie jak ёлка (jołka) czyli choinka, z których ta „uszata" literka nigdy nie wypadnie. Jak bowiem wyobrazić sobie bez niej słynną we wszystkich rosyjskojęzycznych krajach piosenkę „W liesu radziłaś jołaczka, w liesu ana rasła... (W lesie urodziła się choineczka, w lesie ona rosła...)?

 

21 stycznia 1924 roku odszedł Lenin. W publikowanym codziennie biuletynie poświęconym jego zdrowiu napisano, że przyczyną zgonu była arterioskleroza, choć najnowsze badania wskazują na kiłę. Pośmiertne laudacje na kolejne miesiące ustaliły kalendarz Kraju Rad. W Moskwie podjęto decyzję o budowie mauzoleum, w którym złożono by zmumifikowane ciało. Padały i inne propozycje. Młody naukowiec Lew Siergiejewicz Termen apelował, żeby Lenina pochować w wiecznej zmarzlinie, co miałoby umożliwić w przyszłości wskrzeszenie. Zmartwychwstanie Władimira Iljicza nie było na rękę sukcesorom i poprzestano na działaniach symbolicznych. Pięć dni po śmierci wodza Piotrogród stał się Leningradem, a głodujący i marznący naród sowiecki wznosił setki pomników oraz zawieszał tysiące tablic pamiątkowych.  

Popiersie Lenina z Wytiegry, http://fototerra.ru/Russia/Vytegra/Vik31-2774.html (dostęp 2016.01.01.).W wytiegorskim rejonie (około 450 km na północny wschód od Petersburga) podobnie jak i całym ZSRR głowiono się, jak upamiętnić Lenina. Sprawa była poważna, niepodejmowanie działań mających na celu uczczenie wodza rewolucji, mogło skończyć się nawet więzieniem. Reagowano więc szybko. Pierwszy monument powstał już w lutym w stolicy okręgu, pięciotysięcznej Wytiegrze. Składał się z cokołu i popiersia. Leningradzki rzeźbiarz, M. J. Charłamow sprawił, że na metalowym obliczu Władimira Iljicza zagościł delikatny uśmiech. Artysta skrupulatnie wyeksponował również charakterystyczną bródkę i Napis Ленин (Lenin) nieopodal wsi Ruskij Kameszkir (obwód penzeński, Rosja), Mapy Google https://www.google.com/maps/@52.1570234,25.5589929,1669m/data=!3m1!1e3?hl=ru (dostęp 2016.01.01.).węzeł krawata. Pozostałe miejscowości miały problem. Ich mieszkańcy w większości zatrudnieni byli w przemyśle drzewnym i dotkliwie odczuli krach gospodarczy. Z głodu nie zginęli, gdyż jak przed wiekami pożywienie zdobywali w lesie oraz wielkiej Onedze i rybnych rzekach, ale nie mieli pieniędzy, żeby zapłacić za pomnik. Wówczas z pomocą przyszedł nauczyciel z osady Makaczewo, Pietr Pietrowicz Pietrow. Nie jest jasne, jakie pedagog miał wykształcenie i skąd pochodził. Tuż po rewolucji do rejonu przybyli komunardzi, którzy postanowili ramię w ramię z miejscową ludnością żyć i pracować. Gdyby Pietrow wywodził się z ich społeczności, zapewne charakteryzowałoby go gruntowne akademickie wykształcenie, poparte licznymi zagranicznymi wojażami. Można byłoby wtedy przypuszczać, że spotkał się z geoglifami, czyli olbrzymimi rysunkami wykonanymi w terenie i widocznymi dopiero z wysokości. Niezależnie jednak od kulturowego zaplecza, pomysł Pietrowa nie dość, że wybawił miejscową ludność z kłopotów, to zapewnił im rozgłos.

Napis Ленин 100 (Lenin 100), Soczi, Kraj Krasnodarski, Rosja. Nie wszystkie choinkowe pomniki zachowały ostrość konturów. Najlepiej widoczne są napisy mieszana – litery z drzew liściastych, a tło – las iglasty, https://www.google.com/maps/@43.7118631,39.5787663,421m/data=!3m1!1e3?hl=ru (dostęp 2016.01.01.).Z nastaniem wiosny nad brzegami przepływającej nieopodal Mukaczewa Andomy zebrali się mieszkańcy pobliskich osad i zgodnie z przygotowanym przez Pietrowa planem rozpoczęli sadzenie świerczków. Układ choinek odpowiadał wytyczonym działkom układającym się w napis Lenin. Z relacji można wnioskować, że pojedyncza litera mogła mieć około trzydziestu metrów wysokości i około piętnastu szerokości. Stworzony w wytiegorskim rejonie żywy pomnik wodza rewolucji przypadł do gustu ówczesnym władzom ZSRR. Nie ma jednak wielu świadectw potwierdzających powstawanie kolejnych tego typu monumentów. Dopiero w 1970 roku, czyli w setną rocznicę urodzin Władimira Iljicza, nastąpił prawdziwy wybuch choinkowych napisów. Powstawały one nie tylko w efekcie obsadzania iglakami pustych obszarów. Wewnątrz jednorodnych, np. świerkowych kompleksów leśnych wycinano wielkie litery (wysokość jednego znaku sięgała stu pięćdziesięciu metrów, a długość całego tekstu nawet kilometr) i powstałą przestrzeń zapełniano drzewami liściastymi. Takie teksty stają się widoczne od jesieni do wczesnej wiosny. I do dziś w kilkudziesięciu miejscach byłego ZSRR, wraz z czerwieniejącymi liśćmi z zielonego lasu wyłaniają się napisy Lenin 100 lat, Lenin 1870-1970, 100 lat Leninowi itp.

Najnowszy napis 70 лет великой победы! (70 lat wielkiego zwycięstwa), okolice Nowosybirska. Choinki są świeżo posadzone, za rok tekst nabierze zielonego koloru, В Кузбассе появилась надпись из деревьев, http://www.novokuznetsk.su/news/city/1431067691 (dostęp 2016.01.01.).

Widoczne z lotu ptaka choinkowe pomniki najwyraźniej wracają do łask także i w dzisiejszej Rosji. Kilka gigantycznych napisów pojawiło się wiosną 2015 roku z okazji siedemdziesiątej rocznicy zakończenia drugiej wojny światowej. W korczanowskim rejonie (w połowie drogi między ukraińskim Charkowem a Woroneżem) lokalni decydenci, pionierzy i weterani zasadzili dwanaście tysięcy świerków, które ułożyły się w „70 lat zwycięstwa". Pasażerowie samolotów przelatujących nad Nowosybirskiem będą zaś mogli odczytać „70 lat wielkiego zwycięstwa".

Ryciny:

  1. Pomnik litery Ё, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Pomnik_litery_%D0%81#/media/File:Monument_%D0%812.jpg (dostęp 2016.01.01.).
  2. Popiersie Lenina z Wytiegry, http://fototerra.ru/Russia/Vytegra/Vik31-2774.html (dostęp 2016.01.01.).
  3. Napis Ленин (Lenin) nieopodal wsi Ruskij Kameszkir (obwód penzeński, Rosja), Mapy Google https://www.google.com/maps/@52.1570234,25.5589929,1669m/data=!3m1!1e3?hl=ru (dostęp 2016.01.01.).
  4. Napis Ленин 100 (Lenin 100), Soczi, Kraj Krasnodarski, Rosja. Nie wszystkie choinkowe pomniki zachowały ostrość konturów. Najlepiej widoczne są napisy mieszana – litery z drzew liściastych, a tło – las iglasty, https://www.google.com/maps/@43.7118631,39.5787663,421m/data=!3m1!1e3?hl=ru (dostęp 2016.01.01.).
  5. Najnowszy napis 70 лет великой победы! (70 lat wielkiego zwycięstwa), okolice Nowosybirska. Choinki są świeżo posadzone, za rok tekst nabierze zielonego koloru, В Кузбассе появилась надпись из деревьев, http://www.novokuznetsk.su/news/city/1431067691 (dostęp 2016.01.01.).

W poprzedniej odsłonie Sowieckiego alfabetu – Е (Je) jak madame Jeżowa – zestawienie sowieckiego Makbeta, antycznej Antygony i degrengolady a'la Russe

 

 


Powrót
Najnowsze

Rycerz w mitycznej skórze

11.12.2017
Jewhen Mahda
Czytaj dalej

„Białoruś: zmiany w polityce i nowe możliwości wpływu”

11.12.2017
NEW
Czytaj dalej

Rosyjskie kino w polskich miastach!

08.12.2017
NEW
Czytaj dalej

Trzecia siła

04.12.2017
Serhij Szebelist z Połtawy
Czytaj dalej

Gra w Naddniestrze

30.11.2017
Piotr Oleksy
Czytaj dalej

Między sojuszem a rywalizacją

28.11.2017
Jakub G. Gajda
Czytaj dalej

copyrights © 2010-2017 by Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego we Wrocławiu