Ta strona używa ciasteczek, dowiedz się więcejOK
Co z tą Rosją?
2016-05-17
Piotr Oleksy

Ani żadnej wyspy to zbiór rozmów o Rosji i Ukrainie. Powinno zostać wpisane do kanonu lektur każdego, kto interesuje się naszym wschodnim sąsiedztwem.

 

(„Nowa Europa Wschodnia” objęła książkę patronatem medialnym)

 

O tym, że Piotr Brysacz i Jędrzej Morawiecki szykują książkę, będącą zbiorem rozmów o Rosji i Ukrainie, słyszałem od przynajmniej kilku miesięcy. Wieść ta budziła we mnie ambiwalentne uczucia. Z jednej strony obawiałem się, że mogą to być kolejne „Polaków o Rosji rozmowy”: zbiór polskich mądrości i sloganów o tym, jakie to Rosja i Ukraina są, a jakie być powinny. Z drugiej strony, dotychczasowy dorobek Brysacza i Morawieckiego dawał nadzieję, że książka będzie czymś więcej: że rozmowy będą konkretne i głębokie, a nie na siłę „pogłębiane”, nie uciekające w duchową troskę o biednych braci ze Wschodu. Na szczęście, nadzieje się spełniły.

Piotr Brysacz czuwa nad działalnością wydawniczą białostockiej Fundacji Sąsiedzi, która w swoim dorobku ma już kilka bardzo cennych książek, poświęconych Europie Wschodniej oraz Podlasiu. Wśród nich można znaleźć miedzy innymi poprzedni zbiór rozmów autorstwa Brysacza, czyli wydaną w 2013 roku książkę Patrząc na Wschód. Przestrzeń, człowiek mistycyzm. Jedną z nagłośniejszych pozycji Fundacji Sąsiedzi były Cztery zachodnie staruchy. Opowieśc o duchach i szamanach Jędrzeja Morawieckiego i Bartosza Jastrzębskiego (2014). Morawiecki jest reporterem oraz wykładowcą Uniwersytetu Wrocławskiego. Przed Staruchami napisał m.in. znakomicie przyjęte Łuskanie światła. Reportaże rosyjskie (2010) oraz Krasnojarsk zero (2012, wspólnie z Bartoszem Jastrzębskim).

Ani żadnej wyspy. Rozmowy o Rosji i Ukrainie prezentuje dwanaście wywiadów z dziennikarzami, analitykami, pisarzami i naukowcami. Są to kolejno: Krystyna Kurczab-Redlich, Wojciech Jagielski, Wacław Radziwinowicz, Wojciech Górecki, Paweł Reszka, Piotr Pogorzelski, Ziemowit Szczerek, Maciej Jastrzębski, Jacek Hugo-Bader, Andrzej de Lazari, Adam Daniel Rotfeld, Tadeusz Klimowicz. Rozmowy poprzedza obszerny i dość emocjonalny esej Morawieckiego o mentalnych przemianach w Rosji oraz krótki wstęp Brysacza.

Wybór rozmówców może budzić wątpliwości. Każdemu, kto interesuje się tematem, przyjdą do głowy nazwiska osób, które również „powinny” znaleźć się w takiej książce. Wybór był jednak subiektywny, a książka jest spójna, nie mamy wrażenia, że ktokolwiek znalazł się tam z przypadku lub na siłę.

Ani żadnej wyspy jest próbą polifonicznego ujęcia i wytłumaczenia przełomowego momentu w dziejach Europy, jakim były lata 2013-2014 i trwające od tego czasu wydarzenia w relacjach rosyjsko-ukraińskich.

Książka przede wszystkim dotyczy Rosji. Ukraina i zachodzące w niej procesy społeczne i polityczne są najszerzej opisane w rozmowach ze Szczerkiem, Pogorzelskim, Reszką i Rotfeldem. W pozostałych przypadkach pojawia się wiele ciekawych refleksji na temat naddnieprzańskiego kraju, przede wszystkim służą one jednak jako tło do odpowiedzi na pytanie: „co z tą Rosją?”.

W książce wybrzmiewa tęsknota, rozgoryczenie i niepokój. Tęsknota za Rosją lat dziewięćdziesiątych XX wieku, Rosją jelcynowską, która mimo wszystkich swoich patologii, dawała nadzieję, że po bólach transformacji wszystko pójdzie w dobra stronę. Brysacz i Morawiecki skłaniają rozmówców do refleksji, kiedy zaczęło w Rosji dziać się aż tak źle, w którym momencie zdali sobie sprawę, jaki los gotuje swym rodakom, Ukraińcom i nam wszystkim Władimir Putin, kiedy Rosja stała się państwem-agresorem, w którym naród masowo popiera działania władz. Z opowieści wypływa jednak rozgoryczenie, bo „mogło pójść inaczej”. Niepkój związany jest z pytaniem: „co będzie dalej?”.

Wiele w książce mówi się o Putinie: o tym jaką machinę władzy skonstruował, jak działa rosyjska propaganda, po co potrzebna jest mu wojna na Dobasie, jakie ma plany wobec Zachodu. Rozmówcy konstatują także, jak mało o nim wiemy. Pochylają się też nad charakterem samych Rosjan, często posługując się anegdotami i historiami z własnej przeszłości. Eksperci wyjaśniają, dlaczego Rosjanie „kupili” Putinowską narrację, dlaczego dali się uwieść opowieści o imperium wstającym z kolan. Rzeczowo przedstawione są też mechanizmy oddziaływania kremlowskiej propagandy. Czasami te dwie opowieści – o Putinie i o Rosjanach – rozmijają się. Można odnieśc wrażenie, że to włodarz Kremla jest demiurgiem, który jednoosobowo pokierował losami Rosji i Ukrainy. Ciekawa w tym kontekście jest wypowiedź Andrzeja de Lazari: „To nie Putin winny jest agresji, a mieszkańcy Rosji, przekonani, że wszystkie majdany zorganizowali Amerykanie. To nie pranie mózgów, propaganda wpłynęła na świadomość Rosjan. W telewizji i w radio zaczęto po prostu mówić ich archaicznym językiem”. Być może tutaj należy doszukiwać się tajemnicy poparcia dla Putina i szału „krymnaszyzmu”?

Siłą Ani żadnej wyspy jest również dynamika prezentownych rozmów – żadna nie jest „przegadana”, nie ma tu miejsca na bajdurzenie. Pozycja daje też sporą dawkę wiedzy.

Pozostaje mieć nadzieję, że kontynuacją projektu będzie podobny zbiór, w którym głos zabiorą intelektualiści z Rosji i Ukrainy. Polscy eksperci od spraw wschodnich opowiedzieli nam o Rosji w sposób pasjonujący i zrozumiały. Optyka rosyjska i ukraińska może nas zaskoczyć.

TymczasemAni żadnej wyspy powinno zostać wpisane do kanonu lektur każdego, kto interesuje się naszym wschodnim sąsiedztwem.

 

Piotr Oleksy jest adiunktem w Instytucie Kultury Europejskiej UAM i współpracownikiem „Nowej Europy Wschodniej”.

 

Piotr Brysacz, Jędrzej Morawiecki, Ani żadnej wyspy. Rozmowy o Rosji i Ukrainie, Fundacja Sąsiedzi, Białystok 2016.

 


Powrót
Najnowsze

Bariera nieufności

23.03.2017
Zbigniew Rokita Michał Potocki
Czytaj dalej

Niezrozumiany nacjonalizm

21.03.2017
Marek Wojnar
Czytaj dalej

Jedyna słuszna wykładnia ukraińskiego nacjonalizmu

21.03.2017
Adam Balcer
Czytaj dalej

Spotkanie wokół książki „Dysydenci. Nieuleczalnie nieposłuszni”

21.03.2017
NEW
Czytaj dalej

Akcja #adwokacinagranicy

20.03.2017
Kaja Puto
Czytaj dalej

Dziadowie, ojcowie i synowie

20.03.2017
Kaja Puto
Czytaj dalej

copyrights © 2010-2017 by Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego we Wrocławiu