Ta strona używa ciasteczek, dowiedz się więcejOK
Blog Eugeniusz Sobol

Literaturoznawca, urodził się w 1971 r. w Kijowie. Absolwent filologii polskiej na Uniwersytecie Gdańskim. Doktor nauk humanistycznych. Jego zbiór opowiadań Killer ukazał się w 2012 roku w wydawnictwie Forma. Książki Jarosław Iwaszkiewicz i literatura rosyjska oraz Mozaika Europy Wschodniej. Wybór esejów i recenzji zostały opublikowane w latach 2014 i 2015 w Wydawnictwie Adam Marszałek. Brał udział w realizacji grantów badawczych: „Pseudonymen-Lexikon der russischen Emigration in Europa (1917–1944)” oraz „W poszukiwaniu misji emigracji. Polsko-rosyjskie kontakty literackie 1919-1989”.

Majdan i sztuka
2019-11-03
Eugeniusz Sobol

Sztuka na barykadach to kolejna książka z cyklu „Majdan w pierwszej osobie”, którego wydawcą jest Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej. Pozycja zawiera wspomnienia pisarzy i artystów uczestniczących w kijowskim proteście. Majdan spowodował przebudzenie kreatywności ukraińskich elit twórczych (ten temat powraca w wypowiedziach wielu osób), reżim Janukowycza zaś nie potrafił przeciwstawić im żadnych inicjatyw kulturowych.

 

Sztuka jednoczyła ludzi wokół szczytnej idei wolności i demokracji, a niezwykle ważna rola przypadła muzyce. Scena Majdanu funkcjonowała od rana do wieczora, a przemówieniom polityków towarzyszyły występy zespołów muzycznych. Niektórzy artyści dostrzegli w Majdanie wyjątkową szansę na promocję własnej twórczości. Ich obecność wśród demonstrantów utwierdzała w przekonaniu, że racja leży po stronie uczestników protestu.

„Poezja stała się obywatelska, bardziej patriotyczna. Zanikła proza, bo aktywni pisarze zaczęli pisać publicystykę i posty na Facebooku. Z czasem pojawiła się nowa literatura ukraińska – batalistyczna, wojenna, z którą nie mieliśmy do czynienia od 1991 roku” – tak przemiany w ukraińskiej literaturze związane z Majdanem zwięźle podsumował pisarz Andrij Kurkow. Także on w owym pamiętnym czasie odstąpił od fikcji literackiej na rzecz dziennika poświęconego wydarzeniom w Kijowie w latach 2013 – 2014.

Jako przykład poezji obywatelskiej można podać zawrotną karierę wiersza pt. Nigdy nie będziemy braćmi młodej ukraińskiej poetki Anastasi Dmytruk, na postawie którego grupa litewskich muzyków nagrała piosenkę. Ten klip na Youtube obejrzało prawie półtora miliona użytkowników[i]. Utwór podważający mit o bratnich związkach Rosjan i Ukraińców napisany został… po rosyjsku. Dmytruk na łamach książki opowiada, że jest rosyjskojęzyczną mieszkanką Kijowa, ale po Majdanie coraz więcej pisze po ukraińsku. Była bardzo zaskoczona popularnością swojego wiersza.

Piosenka Brat za brata rozbrzmiewała ze sceny Majdanu bardzo często, stając się nieoficjalnym hymnem kijowskiego protestu[ii]. Wokalista zespołu Kozak System Iwan Lenjo wspominał, że „występowaliśmy w dzień i w nocy, bo muzyka podnosiła morale protestujących, była obecna w najbardziej dramatycznych momentach. Ogólnie na Majdanie wystąpiło ponad sto zespołów muzycznych. Potem wydaliśmy album Muzyczna sotnia”. Warto dodać, że powstawała także polska wersja utworu Brat za brata[iii].

„Kiedy nastąpił pierwszy atak Berkutu, postanowiłem, że nigdy nie wezmę żadnej broni do ręki. Artysta musi zawsze pozostać artystą”, tak swoją postawę określił Ołeksandr Jarmoła z zespołu Haydamaky. Zespół sporo koncertował zagranicą, a szczególnie entuzjastycznie był witany w Polsce. Jarmoła przybliżył także okoliczności powstawia piosenki Drewniane tarcze – inspirowana była masakrą na ulicy Instytuckiej 20 lutego 2014 roku, kiedy od kul snajperów zginęło osiemdziesiąt osób[iv].

Ważne ośrodki na kulturalnej mapie Majdanu stanowiły Barbakan i Ukraiński Dom na placu Europejskim. Ten pierwszy był zwykłym dużym namiotem ustawionym na Kreszczatyku, wokół którego na drewnianych panelach prezentowano prace malarskie. Malarz Iwan Semesjuk zaliczał się do stałych bywalców Barbakanu i to właśnie on wprowadził do form walki Majdanu element happeningu artystycznego. Chodził z plakatami „Warzywo dojrzało” i „Lute hasło”, a także własnym obrazem przedstawiającym baćkę Machna z podpisem „Wolność albo wszyscy idą na ch...”. Jak wspominał, często musiał uciekać przed rozjuszonymi przybyszami z prowincji, którzy brali go za prorosyjskiego prowokatora.

Bardziej tradycyjną sztukę o charakterze sakralnym czy folklorystycznym uprawiano natomiast w Ukraińskim Domu. Prowadzono tutaj warsztaty z malowania we wzorce ludowe kasków i tarcz, którymi członkowie majdanowskiej Samoobrony bronili się przed Berkutem, a także prezentowano wystawę „Aniołowie Majdanu” malarki Kateryny Tkaczenko. Po opanowaniu budynku przez oddziały milicji ekspozycja została zniszczona.

Ważną bronią kulturową w walce z reżimem były plakaty, które były obecne nie tylko na ukraińskich ulicach, ale także w przestrzeni wirtualnej. Często mieliśmy do czynienia z wybitnymi dziełami anonimowymi. „W kulminacyjnym okresie starć naszą stronę na Facebooku, na której zgromadziliśmy prawie pięć tysięcy dzieł, odwiedzało ponad dwieście tysięcy użytkowników dziennie”, twierdzi Natalia Iwanczenko, kuratorka Muzeum Plakatu Ukrainy. Obecnie postery o tematyce rewolucyjnej eksponowane są w podkijowskim Pirogowie jako wystawa stała. Majdan doprowadził także do powstania ciekawych zjawisk artystycznych w teatrze i filmie. Warto tutaj wymienić sztukę Dzienniki Majdanu, która była wystawiana też w Polsce, oraz produkcje filmowe zespołu Babilon’13.

Jednak entuzjazm wywołany przez Majdan skończył się wraz z zamieszkami w Kijowie w dniach 18–20 lutego 2014 roku, kiedy zginęło aż sto osób. Można tylko przypuszczać, że gdyby nie ten tragiczny finał i następująca po nim aneksja Krymu i wojna na Donbasie, społeczeństwo ukraińskie, a także ukraińska kultura, wyglądałyby inaczej. Przywołane wydarzenia po prostu stłumiły wiele ciekawych inicjatyw artystycznych, które mogłyby się rozwijać dalej w pokojowych warunkach.

 

Majdan w pierwszej osobie. Sztuka na barykadach, pod red. T. Kowtunowycz, T. Prywałko, Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej, K.I.S., Kijów 2016.

Майдан від першої особи. Мистецтво на барикадах, упоряд. Т. Ковтунович, Т. Привалко, Український інститут національної пам’яті, К.І.С., Київ 2016.

 

[i]       https://www.youtube.com/watch?reload=9&v=g2P2duQC9C0

[ii]      https://www.youtube.com/watch?v=OnkGPafG8sk

[iii]      https://www.youtube.com/watch?v=QBW85LFx_fw&lc=UgicQBV9OtoRengCoAEC

[iv]      https://www.youtube.com/watch?v=uti-SZYhW1k



Powrót
Najnowsze

Zatrzymanie Ihora Mazura. Rosyjska prowokacja

13.11.2019
Eugeniusz Sobol
Czytaj dalej

Mołdawia: Upadek egzotycznej koalicji

12.11.2019
Piotr Oleksy
Czytaj dalej

Profesor Andrzej Nowak odznaczony Orderem Orła Białego

12.11.2019
NEW
Czytaj dalej

Czy USA wycofa się z traktatu o otwartych przestworzach?

12.11.2019
Waleria Szackaja
Czytaj dalej

Polska nie wybuchła

11.11.2019
Sonia Knapczyk Andrzej Leon Sowa
Czytaj dalej

Retrospektywa filmów Pawła Łungina z udziałem reżysera

09.11.2019
Grzegorz Szymczak
Czytaj dalej

copyrights © 2010-2017 by Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego we Wrocławiu