Ta strona używa ciasteczek, dowiedz się więcejOK
Historie z młodości
2011-07-27
Paweł Pieniążek
Historie ważne i nieważne to już kolejna ukraińska książka wydana w Polsce, która pozwala nam spojrzeć na Ukraińców inaczej niż poprzez stereotypy.

Ostatnimi czasy Ukraina kojarzy się z nieustającym bałaganem, potencjalną porażką podczas Euro 2012 i pogarszającymi się standardami demokratycznymi. Ukraińcy poza aktywnym udziałem w pomarańczowej rewolucji utożsamiani są z piciem dużych ilości alkoholu i tanią siłą roboczą, a w różnych tekstach naukowych czy publicystycznych ich rola sprowadzona jest do płacenia podatków i korzystania ze sfery socjalnej. Pośród tych stereotypów ze świecą szukać postrzegania świata przez „zwykłego” człowieka, jeśli takowe już się w Polsce pojawiały, to przeważnie opisywały – z perspektywy polskiego dziennikarza – zaangażowanie w 2004 roku albo przypadki patologiczne. Pisanie i opowiadanie o Ukrainie tylko przez pryzmat negatywnych wydarzeń wypacza spojrzenie na kraj i jego mieszkańców.

Oczywiście, najskuteczniejsza w przełamaniu stereotypów jest intensyfikacja kontaktów między Polakami a Ukraińcami, ale pozytywnym krokiem do zrozumienia siebie nawzajem jest również literatura. Dlatego cieszy, że w Polsce coraz częściej można napotkać ukraińskie książki takich autorek i autorów, jak Jurij Andruchowycz, Ołeksandr Irwaneć, Taras Prochaśko, Natalka Śniadanko czy Serhij Żadan. Do tego grona współczesnych literatów zalicza się również Andrij Bondar, który przygodę z polskim czytelnikiem zaczął w 2005 roku, gdy ukazał się wybór jego wierszy Jogging.

Po sześciu latach została wydana jego kolejna książka – Historie ważne i nieważne. Interesujące jest to, że najpierw miała premierę w języku polskim. Jest to zbiór krótkich opowiadań, które – jak sugeruje tytuł – dzielą się na ważne i nieważne. Wydaje się, że historie nieważne traktują o problemach bardziej uniwersalnych (często pojawia się motyw śmierci). Natomiast te ważne są bardziej retrospektywne. Jak przyznaje autor, część tekstów jest zmyślona albo zawiera elementy fikcyjne, lecz po lekturze trudno się rozeznać, które opowiadania są prawdziwe, a które wymyślone. Niepewność połączona z ironiczną, absurdalną, a czasami zatrważającą treścią pokazuje, że rzeczywistość bywa zaskakująca i nie jest tak oczywista, jak mogłoby się wydawać, co stanowi atut książki.

W zbiorze dominują opowiadania o dzieciństwie i dorastaniu bohatera, które przypadły na koniec istnienia Związku Radzieckiego i początki niezależnej Ukrainy. Stąd często z anegdot z własnego życia czy najbliższego otoczenia przezierają opisy walącego się imperium („Mydelniczki były błękitne i różowe, a razem z uchwytem do papieru toaletowego stanowiły idealny obraz upadku wielkiego niegdyś kraju”) i chaosu z początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku („Wtedy (…), żeby nie stracić gruntu pod nogami, na czymś trzeba było się oprzeć. I kilku moich przyjaciół oparło się na łopacie”).

Urzekł mnie opis ukraińskiego folkloru. Bondar bezbłędnie i zwięźle opisuje otaczający go świat. Czytając opowiadanie Wagon nr 18, przypomniała mi się moja pierwsza podróż ukraińskim pociągiem: „I oto idziesz przez szesnaście wagonów, uchylając się przed męskimi piętami, które zwisają z górnych półek w wagonie z miejscówkami, przez węglowo-tytoniowy zapach, zmieszany z wonią rozlanego piwa, służbowej pościeli i gotowanych jajek”.

Historie ważne i nieważne bawią, zmuszają do przemyśleń, ale i przerażają. Konwencja krótkich opowiadań pozwala czytać je na wiele sposobów. Zawarte w niej historie nie tworzą spójnej treści, każda z nich opowiada o czymś innym, więc można je poznawać w dowolnej kolejności. Każdy w książce znajdzie dla siebie coś, do czego przyjemnie będzie wrócić – dla jednych będzie to niewidzialny palec profesora Szczura, dla innych – estoński czołgista w Czechosłowacji. Warto zapomnieć na chwilę o sprawach bieżących i spojrzeć na świat oczami ukraińskiego pisarza.

Paweł Pieniążek

Andrij Bondar, Historie ważne i nieważne, tłum. Bohdan Zadura, Biuro Literackie, Wrocław 2011.

Polecamy inne artykuły autora: Paweł Pieniążek
Powrót
Najnowsze

Okiem Kremla: jak Polska fałszuje historię

03.01.2020
Karolina Blecharczyk
Czytaj dalej

Kraków: Polacy w Petersburgu na przełomie XIX i XX wieku

29.12.2019
NEW
Czytaj dalej

Wojtyła, czyli prometeizm w Watykanie

27.12.2019
Cornelius Ochmann
Czytaj dalej

Gazprom – rosyjski gigant na progu zmian

22.12.2019
Marek Budzisz
Czytaj dalej

Rusza nabór do Akademii Ziem Zachodnich i Północnych

19.12.2019
NEW
Czytaj dalej

Gacharia sucharia i kurczaki, czyli o kolejnym miesiącu antyrządowych protestów w Gruzji

19.12.2019
Daria Szlezyngier
Czytaj dalej

copyrights © 2010-2017 by Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego we Wrocławiu