Nowa Europa Wschodnia (logo/link)
Międzymorze / 25.10.2026
Andrzej Kozłowski

Propaganda próbuje poróżnić sąsiadów. Polska i Czechy mogą stworzyć wspólny front przeciw dezinformacji

„Polska chce czeskiej ziemi” – tak głoszą fałszywe artykuły opublikowane na stronach lokalnych mediów. Koniec sierpnia przyniósł jedną z najbardziej niespodziewanych kampanii dezinformacyjnych uderzających w polsko-czeskie relacje, która raczej nie ma szans na większy sukces. Nie oznacza to jednak, że oba państwa nie mają problemów z dezinformacją i dlatego w walce z nią powinny intensyfikować współpracę.
Foto tytułowe
Przejście graniczne pomiędzy polską miejscowością Cieszyn oraz czeską miejscowością Český Těšín. (Wiki Commons)



Posłuchaj słowa wstępnego siódmego wydania magazynu online!



Dezinformacją w polsko-czeskie relacje
Pobierz magazyn ZA DARMO
Magazyn Nowa Europa Wschodnia Online
jest bezpłatny.

Zachęcamy do wsparcia nas na Patronite


Mało kto przypuszczał, że pod koniec sierpnia 2026 roku przeczyta w mediach o polskich roszczeniach terytorialnych względem 600 hektarów czeskich ziem. Ta kampania dezinformacyjna polegała na włamaniu na polskie portale, przejęciu kontroli nad stronami lokalnych mediów i opublikowaniu sfabrykowanych artykułów o planach polskiego rządu wobec Czech. Cyberatak na strony to nie jedyny element takich operacji. Kolejne z nich polegały na podszywaniu się pod czeskie media i stworzenie fałszywej domeny łudząco przypominającej popularny i wiarygodny czeski portal informacyjny. Do tego jeszcze przy użyciu sztucznej inteligencji sfabrykowano pismo dyplomatyczne przypisywane ministrowi spraw zagranicznych Radosławowi Sikorskiemu. Żadna kampania dezinformacja nie mogłaby się też obejść bez wykorzystania mediów społecznościowych. W tym przypadku utworzono konta podszywające się pod dyplomatów – m.in. Ambasadora RP w Pradze oraz polskich wiceministrów. W sieci nawoływano z nich również do demonstracji, np. w Trzyńcu na Zaolziu, co miało przenieść działania dezinformacyjne z sieci w świat rzeczywisty, z czym spotkamy się coraz częściej.

Sprawa, która była materiałem dezinformacyjnym, opiera się na wyolbrzymieniu prawdziwego problemu – tzw. długu granicznego z 1958 roku. Wtedy to w wyniku ówczesnej korekty granic Czechosłowacja zyskała więcej terenu niż przekazała, przez co Czechy do dziś „zalegają” Polsce z oddaniem około 368 hektarów ziemi. Kwestia ta jest od lat negocjowana przez dyplomatów obu państw (najnowsze propozycje zakładają wyrównanie długu m.in. poprzez wspólne inwestycje przeciwpowodziowe), ale w rzeczywistości nie stanowi żadnego źródła napięć w relacjach polsko-czeskich. Dezinformacja przekuła jednak ten rutynowy proces dyplomatyczny w rzekome roszczenia terytorialne i wizję nadciągającego konfliktu.

Działania dezinformacyjne uderzające w polsko-czeskie relacje przypominają o podobnych wydarzeniach z przeszłości. W 2020 roku w Orzyszu miała się odbyć demonstracja przeciw obecności amerykańskich żołnierzy – okazało się, że żadnej takiej nie planowano. Z kolei trzy miesiące później włamano się na strony lokalnych mediów oraz Akademii Sztuki Wojennej i umieszczono tam sfabrykowany list rektora-komendanta.

Po reakcjach ze strony zarówno czeskiego, jak i polskiego społeczeństwa trudno stwierdzić, aby takie działania przyniosły sprawcom jakąkolwiek korzyść. Należy też pochwalić niezwłoczną i skoordynowaną reakcję ze strony władz obu państw. Bardzo szybko wskazano, że za operacją mogą stać Rosjanie, których jednym z celów jest skłócanie ze sobą sąsiadów. W szczególności intensywnie odbywa się to pomiędzy Ukrainą i Polską, ale próbowano również antagonizować Polaków i Litwinów.

Pomimo trudnych epizodów w historii Czech i Polski – takich jak konflikt o Zaolzie czy udział polskich wojsk w operacji przeciw Czechosłowacji w 1968 roku – narracji dezinformacyjnych uderzających we wzajemne stosunki sąsiedzkie jest względnie niewiele. W ostatnim czasie pojawiły się takie w związku ze sporem o kopalnię Turów (2020–2022). W Polsce rozpowszechniano narrację, że Czesi chcą wyłączyć nam prąd na polecenie Berlina i próbują doprowadzić do załamania polskiego bezpieczeństwa energetycznego. Pojawiały się wezwania do bojkotu czeskich produktów. W Czechach natomiast zarzucano Polsce bezczelność, arogancję oraz celowe wysuszanie wód gruntowych po czeskiej stronie granicy. Spór ten jednak w dłuższej perspektywie nie miał przełożenia na wzajemne stosunki. W Polsce pojawiały się również pojedyncze narracje podczas powodzi w 2024 roku, sugerujące, że została ona wywołana przez Czechów, którzy spuścili wodę ze swoich zbiorników.


Najpopularniejsze narracje dezinformacyjne w Polsce


Narracje wymierzone w Czechy nie należą w Polsce do najpopularniejszych i najbardziej znaczących. Nie zmienia to faktu, że dezinformacja pozostaje poważnym problemem i wyzwaniem dla instytucji bezpieczeństwa państwa. W Polsce szczególnie widoczne jest to w kontekście narracji antyukraińskich, które są wszechobecne i mają na celu pogorszenie relacji pomiędzy Polakami i Ukraińcami. Obserwując coraz większą liczbę ataków na ukraińskich obywateli w Polsce, niestety trzeba przyznać, że działania te zakończyły się powodzeniem. Negatywnie wpływa to na poparcie dla wysyłania pomocy Ukrainie, w tym broni, oraz powoduje, że w debacie publicznej coraz częściej pojawia się zniekształcony obraz wojny. Dobrze ilustruje to sytuacja po ataku dronów we wrześniu 2025 roku, kiedy nawet część polityków podważała oficjalną wersję wydarzeń i powielała rosyjską dezinformację o ukraińskiej prowokacji.

To nie jedyny trend dezinformacyjny obecny w infosferze. W zależności od potrzeb i bieżących wydarzeń często wykorzystuje się dezinformację zdrowotną powiązaną z rosnącym w siłę ruchem antyszczepionkowym czy też fałszywe informacje na temat ocieplania się klimatu. Obie te narracje są bardzo szkodliwie i negatywnie wpływają na bezpieczeństwo społeczeństwa.

Analizując zjawisko dezinformacji w Polsce, należy wskazać na jeden charakterystyczny szczegół: niewielka liczba treści popiera wprost Rosję. Polska z racji swojej historii nie będzie z sympatią patrzyła na Moskwę i stąd takie narracje nie mają sensu nad Wisłą. Zamiast tego od dawna próbuje się obrzydzić Unię Europejską i – w mniejszej skali – NATO. Ta ostatnia organizacja cieszy się ogromnym poparciem w Polsce i dlatego narracje uderzające w Sojusz są z reguły nieskuteczne. Co innego UE, którą oskarża się o najgorsze możliwe rzeczy: zakusy na polską suwerenność, próbę narzucenia norm moralnych i światopoglądowych czy niszczenie polskiej gospodarki. W taki właśnie sposób próbuje się skłócić Zachód z Polską.


Najpopularniejsze narracje w Czechach


Dezinformacja w Czechach opiera się na przekazach prorosyjskich, antysystemowych, wymierzonych w państwa i struktury zachodnie. Po wybuchu pełnoskalowej wojny w Ukrainie wiele środowisk, które wcześniej budowały zasięgi na sprzeciwie wobec obostrzeń pandemicznych, płynnie przeszło do kolportowania kremlowskiej propagandy. Bardzo podobnie sytuacja wyglądała w Polsce, gdzie profile na Facebooku nazwane „Stop Covidowi” zmieniały nazwę na „Stop Ukrainizacji Polski”.

W Czechach, podobnie jak w Polsce, dominują narracje antyukraińskie, a dodatkowym problemem są prorosyjskie wątki. Zniekształcanie obrazu wojny to obecnie główny temat. Ukraina przedstawiana jest jako całkowicie zdeprawowane „państwo upadłe”, będące skorumpowaną marionetką Zachodu. Masowo powiela się fałszywe doniesienia o rzekomych zbrodniach Kijowa na własnych obywatelach – m.in. o handlu narządami, ukrywaniu tajnych amerykańskich laboratoriów czy celowym rozrzucaniu materiałów wybuchowych w miejscach publicznych. Dodatkowo silnie podsycane są nastroje skierowane przeciwko Ukraińcom szukającym w Czechach schronienia. Wygląda to podobnie jak w Polsce, chociaż akcent na różne narracje położony jest gdzie indziej.

Ponadto w czeskiej infosferze funkcjonują narracje antyrządowe i uderzające w bezpieczeństwo ekonomiczne. Czeski rząd atakowany jest jako „niekompetentny” i działający na szkodę własnych obywateli w interesie Unii Europejskiej oraz USA. Główny przekaz głosi, że inflacja i wysokie ceny energii to celowy plan zubożenia czeskiego społeczeństwa, a wsparcie dla Ukrainy odbywa się wyłącznie kosztem Czechów. Pojawiają się też tezy podważające zaufanie do państwa, sugerujące na przykład, że krajowy system wyborczy jest skorumpowany i sterowany z zewnątrz.

Częstym motywem w narracji jest kwestia utraty suwerenności na rzecz unijnych instytucji w Brukseli. Opowieści te przeplatają się z teoriami spiskowymi o globalistach (np. Światowym Forum Ekonomicznym), którzy rzekomo planują drastyczne ograniczenie ziemskiej populacji za pomocą zorganizowanych pandemii lub sieci 5G.


Polska i Czechy na wspólnym froncie walki z dezinformacją


Pomimo ostatniej głośnej operacji dezinformacyjnej wymierzonej w relacje polsko-czeskie takie narracje nie odgrywają w infosferze dużej roli i raczej się to nie zmieni. Są nieskuteczne ze względu na wzajemną sympatię obu państw i ich społeczeństw oraz brak kontrowersyjnych tematów, które autorzy dezinformacji mogliby wykorzystać. Nie oznacza to jednak, że Polska i Czechy nie muszą się tym martwić – wręcz przeciwnie. Dlatego należy podjąć szereg działań, które pozwolą skuteczniej walczyć z tym zjawiskiem.

Pierwszym z nich jest ustabilizowanie stałej roboczej współpracy pomiędzy instytucjami państwowymi odpowiedzialnymi za monitorowanie przestrzeni informacyjnej i walkę z dezinformacją. Po stronie czeskiej odpowiednim podmiotem wydaje się Centrum ds. Zwalczania Terroryzmu i Zagrożeń Hybrydowych, ulokowane w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych, w Polsce zaś – Ośrodek Analizy Dezinformacji w NASK. Osobny kanał komunikacji powinny utrzymywać jednostki zajmujące się komunikacją strategiczną w Ministerstwach Spraw Zagranicznych. Taka współpraca, polegająca w głównej mierze na wymianie informacji, jest kluczowa. Znaczna część najbardziej zaawansowanych operacji dezinformacyjnych prowadzona jest w wielu państwach jednocześnie, z wykorzystaniem podobnych technik, a nawet narracji. Często w jednym kraju działania już są widoczne, a w innym jeszcze się nie zaczęły, stąd potrzeba bliższej współpracy.

Drugą kwestią jest wsparcie organizacji pozarządowych zajmujących się przeciwdziałaniem dezinformacji. Dostrzegają one zjawiska pomijane przez organizacje rządowe i stanowią istotny element całego systemu walki z dezinformacją. Dobrym pomysłem wydaje się podjęcie starań na rzecz zwiększenia budżetu funduszu wyszehradzkiego i utworzenie w jego ramach osobnego programu poświęconego zwalczaniu dezinformacji w państwach grupy V4.

Trzecią opcją powinno być zacieśnianie współpracy między władzami poszczególnych regionów przygranicznych oraz lokalnymi mediami. Pozwoli to sprawniej reagować na potencjalne kampanie dezinformacyjne uderzające w lokalne społeczności.
Andrzej Kozłowski – ekspert ds. cyberbezpieczeństwa i dezinformacji. Doktor nauk politycznych. Były redaktor naczelny portalu CyberDefence24.pl. Prowadzi wykłady, szkolenia i konwersatoria z zakresu cyberbezpieczeństwa i walki z dezinformacją. Adiunkt na Uniwersytecie Łódzkim.

Inne artykuły Andrzeja Kozłowskiego

Polska i Czechy padają ofiarą działań dezinformacyjnych, które w obu krajach są pod wieloma względami podobne. Dlatego tak ważna jest intensyfikacja współpracy pomiędzy instytucjami rządowymi oraz pozarządowymi, a także aktywna działalność na forum Grupy Wyszehradzkiej.