Ukraina wytrzymuje presję. Państwo odbudowuje potencjał

Cztery lata po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji Rosji Ukraina wciąż walczy o przetrwanie i jednocześnie przebudowuje swoje państwo w warunkach nieustannej presji militarnej. Choć rośnie liczba ofiar, pogłębiają się problemy demograficzne i utrzymuje się zależność od zagranicznego wsparcia, społeczeństwo zachowuje determinację, a państwo wzmacnia zdolności obronne i kontynuuje integrację z Unią Europejską.

Posłuchaj słowa wstępnego szóstego wydania magazynu online!
Słuchaj


Cztery lata po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji Rosji Ukraina nadal znajduje się pod ogromną presją militarną, gospodarczą i demograficzną. Według Misji ONZ ds. Monitorowania Praw Człowieka w Ukrainie (HRMMU) rok 2025 był dla ludności cywilnej tego kraju najtragiczniejszy od 2022 r. HRMMU „potwierdziła, że w wyniku konfliktu zbrojnego w Ukrainie w 2025 r. zginęło 2514 cywilów, a 12 142 zostało rannych” – co stanowi wzrost o 31% w porównaniu z 2024 r. i 70% w porównaniu z 2023 r. Niemniej jednak na początku 2026 r. Kijowski Międzynarodowy Instytut Socjologii oszacował, że 65% Ukraińców nadal jest gotowych znosić wojnę „tak długo, jak będzie to konieczne”.

Wynik ten odzwierciedla wcześniejsze ustalenia badań porównawczych dotyczących wojen, zgodnie z którymi państwowe kampanie terrorystyczne przeciwko ludności cywilnej są dla krajów agresorów nieodpowiednim instrumentem do złamania broniącego się narodu. Poziom optymizmu Ukraińców dotyczący przyszłości kraju na początku 2026 r. nie zmniejszył się, a wręcz przeciwnie – w porównaniu z latami 2024–2025 wzrósł. W jakim stopniu ta postawa Ukraińców jest wyrazem wymuszonej euforii, a w jakim – odzwierciedleniem nieustannej odporności, zasobów i potencjału Ukrainy w trwającej wojnie?

Źródło: https://kiis.com.ua/?lang=eng&cat=reports&id=1583&page=1


Zmiany gospodarcze i perspektywy


Po gwałtownym załamaniu w 2022 r. ukraińska gospodarka częściowo odrobiła straty w roku 2023. Pomimo trwającej wojny i celowego niszczenia ukraińskiej infrastruktury przez Rosję sytuacja gospodarcza wróciła do względnej równowagi i pozostaje stosunkowo stabilna. W 2025 r. realny wzrost PKB spowolnił do około 2% z powodu utrzymujących się zagrożeń dla bezpieczeństwa, utraty infrastruktury i zdolności produkcyjnych, niedoborów energii elektrycznej oraz ograniczeń dotyczących siły roboczej. Deficyt handlowy pogłębił się, ponieważ import wzrósł do 84,8 mld dolarów i stał się około dwukrotnie większy niż eksport. Inflacja w 2025 r. była zaskakująco niska i wyniosła około 8,0%. Średni poziom zaufania przedsiębiorców i konsumentów wzrósł w porównaniu z 2024 r., co wskazuje na dostosowanie się społeczeństwa do warunków wojennych.

Źródło: tradingeconomics.com

Zagraniczne wsparcie finansowe, głównie ze strony UE i jej państw członkowskich, stało się istotną częścią ukraińskiego budżetu i gospodarki. W 2025 r. dochody państwa wzrosły nominalnie o 21%, a międzynarodowe wsparcie finansowe osiągnęło poziom 52,4 mld USD, pokrywając 95% deficytu budżetowego. Od 2022 r. łączna pomoc finansowa ze strony UE wyniosła 73 mld euro, a ze strony USA – 46,6 mld euro.

Na 2016 r. Narodowy Bank Ukrainy sporządził prognozę wzrostu na poziomie 1,8%, podczas gdy Ministerstwo Gospodarki utrzymuje cel na poziomie 2,5%. Inflacja ma wynieść 7,5%, co wskazuje na dalsze spowolnienie wzrostu cen w porównaniu z rokiem 2025. Dług publiczny Ukrainy osiągnie szczyt w 2026 r., przekraczając 110% produktu krajowego brutto, ale następnie zacznie spadać, zgodnie z prognozą zawartą w raporcie MFW z 2025 r.

Gospodarka Ukrainy jest hamowana nie tylko przez działania wojskowe Rosji i ich konsekwencje. Znaczenie mają także rosnące obciążenie długiem oraz różne problemy w sektorze publicznym, sferze społecznej i rolnictwie. Istnieją również ryzyka związane z orzeczeniami sądowymi, niestabilnością sektora finansowego, prywatyzacją i sytuacjami nadzwyczajnymi.

Brak wykwalifikowanej siły roboczej, wynikający z mobilizacji wojskowej i emigracji, zmusza przedsiębiorstwa do poszukiwania pracowników zagranicznych lub sposobów na automatyzację produkcji. Bohdan Danylyshyn z Federacji Przemysłów Ukraińskich powiedział 30 stycznia 2026 r.: „Ukraiński rynek pracy wkracza obecnie w fazę, w której niedobór siły roboczej staje się czynnikiem systemowym, a nie tymczasową konsekwencją wojny. Wzrost płac jest nie tylko pozytywny dla gospodarstw domowych, ale także stanowi poważne wyzwanie dla biznesu, dynamiki inflacji i konkurencyjności gospodarki”. Niektórzy komentatorzy dostrzegają jednak również pozytywną stronę tej sytuacji, ponieważ mniejsza gęstość przemysłowa jest korzystna dla środowiska, a mniejsza liczba ludności oznacza więcej możliwości dla wszystkich.


Możliwości wojskowe i wyzwania


Od 2022 r. poległo dotychczas około 55 000 ukraińskich żołnierzy. Przez cały 2025 r. wojna miała charakter pozycyjny, a zdobycie jednego kilometra kwadratowego ukraińskiej ziemi kosztowało Rosję średnio 93 ofiary. Chroniczny brak siły roboczej jest jedną z głównych, jeśli nie największą, trudności nie tylko dla Ukrainy, ale dla obu stron konfliktu.

W 2026 r. Ukraina ma osiągnąć rekordowy budżet obronny w wysokości około 2,8 bln UAH (27,2% PKB). Kwota ta sprawi, że kraj ten zajmie dwudzieste miejsce na świecie pod względem wydatków na obronność. Większość dochodów i pożyczek zebranych przez Ukrainę we własnym zakresie w 2026 r. zostanie przeznaczona na zapewnienie żołnierzom wynagrodzeń, zakup broni, logistykę wojskową, rezerwy wojskowe itp.

Ukraina szybko rozwija swój kompleks militarno-przemysłowy. Kraj ten jest obecnie liderem w rozwoju niedrogich dronów i pocisków manewrujących, współpracując jednocześnie z partnerami w zakresie tego i innych rodzajów uzbrojenia. Według prognozy Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy potencjał ukraińskiego przemysłu zbrojeniowego wzrośnie prawie dwukrotnie w 2026 r. Zgodnie z nowatorskim podejściem, które jest obecnie wdrażane, „część produkcji zostanie wykorzystana do kontrolowanego eksportu do krajów zaprzyjaźnionych – jest to narzędzie samofinansowania”.

Mimo że na przykład produkcja dronów ma wzrosnąć do imponującej liczby ponad 7 mln sztuk, to jednocześnie pojawiają się ogromne wyzwania. Obejmują one niedobór systemów obrony powietrznej/przeciwrakietowej – potrzebnych nie tylko na froncie, ale także na zapleczu, do ochrony infrastruktury energetycznej – brak odpowiednich instrumentów do przeciwdziałania nowym rosyjskim dronom światłowodowym oraz ciągłe wyzwanie utrzymania linii frontu.

W 2026 r. potrzeba łącznie 120 mld dolarów, aby zapewnić wystarczającą obronę powietrzną/przeciwrakietową i amunicję. Według Ministerstwa Obrony Ukrainy połowa tej kwoty ma pochodzić z budżetu kraju i pożyczek UE, a kolejne 60 mld dolarów – od sojuszników w formie pomocy w zakresie bezpieczeństwa.


Zmiany demograficzne i migracja


Od 2022 r. wojna pogłębiła problemy demograficzne Ukrainy, będące częścią szerszych trendów w przestrzeni postsowieckiej. „Forbes Ukraine” ocenił, że obecnie na terytorium kontrolowanym przez rząd Ukrainy mieszka 30,5 mln osób, czyli około 7 mln mniej w porównaniu z ostatnimi szacunkami rządu z 2019 r. Już przed 2022 r. Ukraina była „starym narodem”, ze średnią wieku obywateli wynoszącą około 42–43 lata. Po spadku liczby urodzeń w 2022 r. o 25% tendencja ta stopniowo spowolniła do 6% w 2024 r. i 4,5% w 2025 r., kiedy to jednak nadal na każde nowo narodzone dziecko przypadały trzy zgony w kraju.

W ciągu czterech lat wojny na pełną skalę 3,1 mln Ukraińców, którzy opuścili kraj, nie powróciło oficjalnie do Ukrainy. Pomimo eskalacji bombardowań, licznych przerw w dostawach energii elektrycznej i nowej ustawy zezwalającej mężczyznom w wieku 18–22 lat na opuszczenie kraju, tylko 290,3 tys. Ukraińców (w tym około 60 tys. młodych mężczyzn), którzy wyjechali za granicę w 2025 r., nie powróciło. Oznaczało to 1,5-krotny spadek emigracji w 2025 r. w porównaniu z 2024 r.

Źródło: opendatabot.ua

W listopadzie 2025 r. 4,33 mln obywateli spoza UE, którzy opuścili Ukrainę, korzystało z tymczasowej ochrony w UE. Około 260 tys. osób przeniosło się do Stanów Zjednoczonych w ramach programu humanitarnego U4U, a prawie 300 tys. – do Kanady w ramach podobnego programu.

Decyzja Ukraińców o powrocie do ojczyzny „wciąż w dużym stopniu zależy od perspektyw przyszłego pokoju i bezpieczeństwa”. Niemniej jednak niektórzy już wrócili do domu pomimo trwającej wojny, między innymi ze względu na: więzi rodzinne, znane otoczenie, nostalgię, wysokie koszty życia za granicą, dobrą opiekę medyczną, patriotyzm, tęsknotę za domem i nieudaną integrację w krajach przyjmujących.


Kluczowe kwestie społeczne i polityczne


Kraj stoi przed wieloma nie tylko egzystencjalnymi wyzwaniami zagranicznymi, ale także skomplikowanymi wyzwaniami wewnętrznymi – deprywacją społeczną, polaryzacją polityczną, spadkiem demograficznym, integracją weteranów, dewastacją środowiska, walkami kulturowymi, konfliktami biznesowymi itp. Pomimo napięć, jakie powodują te i inne narastające wyzwania, sytuacja wewnętrzna zarówno w sektorze cywilnym, jak i wojskowym jest zaskakująco spokojna i nie dochodzi do żadnych gwałtownych konfrontacji.

Pomimo złej reputacji ukraiński aparat państwowy radzi sobie stosunkowo dobrze we współpracy ze społeczeństwem obywatelskim oraz różnymi partnerami zagranicznymi i będzie to kontynuował. Na przykład w 2026 r. łączne wydatki Ministerstwa Polityki Społecznej na wsparcie społeczne dla obywateli wyniosą 468,5 mld UAH, czyli o 47,6 mld UAH więcej niż w 2025 r. Polityka społeczna w szczególności będzie się koncentrować na pomocy rodzinom, na przykład poprzez wypłaty z tytułu urodzenia dziecka lub pakiety dla uczniów.

Postępy odnotowano również w innych dziedzinach. W 2025 r. Ukraina poprawiła swoją pozycję w rankingu krajów świata według Indeksu Postrzegania Korupcji Transparency International o jedno miejsce. Integracja Ukrainy z UE jest głównym źródłem optymizmu społecznego i pomimo oporu Węgier nadal postępuje. Częściowe przystąpienie Ukrainy do UE może nastąpić już w 2027 r. W międzyczasie parlament, centralna komisja wyborcza i społeczeństwo obywatelskie Ukrainy opracowują plany dotyczące powojennych wyborów krajowych i lokalnych, wykazując nieustanne zaangażowanie Ukrainy na rzecz demokracji. Można by też wymienić inne kontynuowane reformy polityczne i działania społeczne w czasie wojny.


Wnioski i zalecenia dotyczące polityki


W ciągu ostatnich czterech lat Ukraina odniosła nie tylko niezwykłe sukcesy militarne. Wykazała się również odpornością społeczną, spójnością polityczną, potencjałem innowacyjnym, mobilizacją obywatelską, pomysłowością gospodarczą i zdolnością adaptacyjną w czasie wojny. Nie ulega wątpliwości, że bez pomocy Zachodu Ukraina nie byłaby w stanie tak długo wytrzymać rosyjskiej agresji, wspieranej ponadto przez Chiny, Iran, Białoruś i Koreę Północną. Z drugiej strony obecnie czasami zapomina się, że główne zwycięstwa Ukrainy w bitwach pod Kijowem, Charkowem i Chersoniem miały miejsce już wiosną i jesienią 2022 r. Osiągnięto je zatem, zanim na przykład większość zachodniej broni ciężkiej, dostarczonej dotychczas Kijowowi, trafiła do służby w Siłach Zbrojnych Ukrainy.

Popularne defetystyczne interpretacje w Europie, Ameryce Północnej i innych regionach są jedną z przyczyn, dla których zachodnie wsparcie finansowe i wojskowe było dotychczas niepewne, a w 2025 r. nawet zmniejszyło się w porównaniu z 2024 r.

Źródło: kielinstitut.de

W kontekście wyżej wymienionych cech Ukrainy w czasie wojny liczby te ilustrują rażącą sprzeczność. Z jednej strony Ukraińcy od 2022 r. osiągają niezwykłe wyniki zarówno w zakresie obrony przed Rosją, jak i kontynuacji rozwoju społeczno-politycznego w warunkach wojny na pełną skalę i szeroko zakrojonego terroru Rosji wobec ukraińskiej ludności cywilnej. Z drugiej strony, pomimo tak dużej odporności Ukrainy, ogólne wsparcie Zachodu po osiągnięciu szczytu w 2024 r. spadło w 2025 r.

Należy to skorygować w 2026 r. W kontekście dotychczasowych i ostatnich osiągnięć państwa ukraińskiego kontynuacja i zwiększenie zdecydowanego wsparcia Zachodu dla Ukrainy wydaje się spójną i uzasadnioną strategią. Nie jest to wysiłek pozbawiony sensu, wbrew temu, co sugerują liczne komentarze polityczne, formułowane nie tylko przez środowiska prorosyjskie, ale także przez rzekomo neutralnych obserwatorów.
[/br] Kraje zachodnie i niezachodnie powinny, w interesie obrony europejskiego porządku bezpieczeństwa i opartego na zasadach porządku światowego, szybko zwiększyć zarówno swoje wsparcie wojskowe, jak i pomoc niewojskową dla Ukrainy w 2026 r. Doświadczenia Ukrainy z ostatnich czterech lat sugerują, że taka inwestycja nie pójdzie na marne. Może ona ostatecznie doprowadzić do osiągnięcia sprawiedliwego pokoju między Ukrainą a Rosją.