Nasza strona używa ciasteczek do zapamiętania Twoich preferencji oraz do celów statystycznych. Korzystanie z naszego serwisu oznacza zgodę na ciasteczka i regulamin.
Pokaż więcej informacji »
Drogi czytelniku!
Zanim klikniesz „przejdź do serwisu” prosimy, żebyś zapoznał się z niniejszą informacją dotyczącą Twoich danych osobowych.
Klikając „przejdź do serwisu” lub zamykając okno przez kliknięcie w znaczek X, udzielasz zgody na przetwarzanie danych osobowych dotyczących Twojej aktywności w Internecie (np. identyfikatory urządzenia, adres IP) przez Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka Jeziorańskiego i Zaufanych Partnerów w celu dostosowania dostarczanych treści.
Portal Nowa Europa Wschodnia nie gromadzi danych osobowych innych za wyjątkiem adresu e-mail koniecznego do ewentualnego zalogowania się przy zakupie treści płatnych. Równocześnie dane dotyczące Twojej aktywności w Internecie wykorzystywane są do pomiaru wydajności Portalu z myślą o jego rozwoju.
Zgoda jest dobrowolna i możesz jej odmówić. Udzieloną zgodę możesz wycofać. Możesz żądać dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, przeniesienia danych, wyrazić sprzeciw wobec ich przetwarzania i wnieść skargę do Prezesa U.O.D.O.
Korzystanie z Portalu bez zmiany ustawień przeglądarki oznacza też zgodę na umieszczanie znaczników internetowych (cookies, itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie ich (przechowywanie informacji na urządzeniu lub dostęp do nich) przez Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka Jeziorańskiego i Zaufanych Partnerów. Zgody tej możesz odmówić lub ją ograniczyć poprzez zmianę ustawień przeglądarki.
Rosyjska pełnoskalowa inwazja na Ukrainę w 2022 roku przyniosła wiele istotnych zmian na polu bitwy i stała się poligonem doświadczalnym dla nowych technologii. Szczególnie dużo uwagi poświęcono dronom, ale nie tylko one odgrywają obecnie kluczową rolę. Sztuczna inteligencja (AI) znajduje zastosowanie w wielu obszarach, wzmacniając wysiłek obronny Ukrainy. Amerykański generał Mark Milley, przewodniczący Kolegium Połączonych Szefów Sztabów, nazwał wykorzystanie nowoczesnych technologii w Ukrainie, w szczególności AI, najbardziej znaczącą zmianą w charakterze wojny w historii.
Zjawisko doxingu, czyli ujawniania prywatnych danych osób w przestrzeni publicznej w celu zastraszania, zemsty, nękania lub wyrządzenia szkody, jest czymś więcej niż przejawem przemocy w internecie. Doxing nasila się, staje się coraz bardziej widoczny i dotkliwy dla społeczeństwa. Zjawisko to obserwuje się również w rejonach konfliktów zbrojnych, czego przykładem jest wojna w Ukrainie. O doxingu w realiach rosyjskiej agresji na Ukrainę opowiada dr Kacper Rękawek, Senior Research Fellow and Programme Lead w International Centre for Counter-Terrorism.
Rosja codziennie atakuje ukraiński system energetyczny. Dlatego Ukraina buduje nowy model odporności oparty na zdecentralizowanym wytwarzaniu energii i mobilnych rozwiązaniach kogeneracyjnych. Technologie te, zdolne do autonomicznej pracy nawet podczas całkowitej awarii zasilania, tworzą już „wyspy energetyczne” dla szpitali, zakładów wodociągowych i systemów ciepłowniczych. W 2025 r. kogeneracja stała się jednym z kluczowych narzędzi obrony energetycznej: od szybkiego przywracania infrastruktury krytycznej po tworzenie odpornych na ataki mikrosieci, z czym tradycyjne źródła energii nie są już w stanie sobie poradzić.
Pełnoskalowa wojna z Rosją zmusiła Ukrainę do bezprecedensowej mobilizacji społeczeństwa i armii. Choć nowe prawo z 2024 roku miało usprawnić rekrutację i wzmocnić Siły Zbrojne Ukrainy, narastające zmęczenie społeczne, braki kadrowe, korupcja i ograniczenia demograficzne obnażają strukturalny rozdźwięk między wymaganiami frontu a realnymi zdolnościami państwa.
Ku nieukrywanemu zaskoczeniu opinii publicznej w piątek, 2 stycznia, prezydent Ukrainy ogłosił, że zaproponował objęcie funkcji szefa swojej kancelarii (w nomenklaturze ukraińskiej – Biura Prezydenta) Kyryłowi Budanowowi, który dotychczas kierował agencją wywiadu wojskowego przy Ministerstwie Obrony, na Zachodzie lepiej znaną pod skrótem „HUR”. Zarówno społecznościowe, jak i tradycyjne media niemal natychmiast podjęły intensywną debatę, w której komentatorzy analizowali motywy tej decyzji oraz jej potencjalne konsekwencje polityczne i instytucjonalne.
Od wiosny 2025 roku zachodnie gwarancje bezpieczeństwa dla Ukrainy stały się jednym z kluczowych tematów debat politycznych dotyczących zakończenia wojny rosyjsko-ukraińskiej. Wraz z propozycjami rozmieszczenia europejskich „sił zapewniających bezpieczeństwo” oraz koncepcją ochrony powietrznej SkyShield pojawiają się jednak poważne dylematy strategiczne, polityczne i prawne. Artykuł analizuje realność tych rozwiązań, ich konsekwencje dla negocjacji z Rosją oraz alternatywne drogi wzmacniania bezpieczeństwa Ukrainy przed i po zawieszeniu broni.
Wojna w Ukrainie trwa i powoduje ogromny deficyt pracowników, mimo to, Fundacja Solidarności Międzynarodowej, fundacja Skarbu Państwa nadzorowana przez Ministra Spraw Zagranicznych realizująca współpracę rozwojową, prowadzi program Skills4Recovery, szkoląc kadry z myślą o odbudowie kraju. Projekty są skierowane do młodzieży i dorosłych, w tym kobiet wchodzących do "męskich" zawodów i do weteranów. Jak podkreślają eksperci, to nie tylko realna pomoc dla ludzi i kraju w potrzebie, ale też dawanie nadziei na przyszłość i przygotowanie Ukrainy do integracji z UE.
„Wielokrotnie słyszałem, że Ukraina jest w tej chwili prawdopodobnie najbardziej europejskim krajem Europy” – mówi w rozmowie z Aureliuszem M. Pędziwolem ukraiński dziennikarz, obrońca praw człowieka, pacyfista i żołnierz Maksym Butkiewicz, który został laureatem tegorocznej Nagrody imienia Václava Havla, przyznawanej przez Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy w Strasburgu.
W obliczu nasilającego się międzynarodowego konfliktu między demokracjami a autokracjami, utworzona w 2025 r. „koalicja chętnych" (Coalition of the Willing, COW) w sprawie Ukrainy stanowi model bardziej ogólnych wspólnych działań liberalnych rządów na całym świecie. Stanowi ona plan działania – a być może nawet zalążek – przyszłej wielostronnej współpracy między demokratycznymi krajami na różnych kontynentach i o odmiennych kulturach.
Wciąż żywe są stereotypy o Ukraińcach, a wśród nich ten o „banderowcach” z nacjonalistycznego zachodu i „sowieckich nostalgikach” na wschodzie. Jednak trzy dekady niepodległości to czas, w którym społeczeństwo Ukrainy przeszło przyspieszoną ewolucję od postsowieckiej tożsamości do kiełkującego nowoczesnego narodu politycznego, opartego na silnym społeczeństwie obywatelskim. „Ukraina to my” – to hasło, które było widoczne na jednym z transparentów w trakcie niedawnego „Kartonowego Majdanu”. Co ono oznacza, kim więc są dzisiejsi Ukraińcy i jak bardzo różnią się od obywateli ZSRR, którzy 24 sierpnia 1991 roku z dnia na dzień stali się obywatelami nowego państwa?
Asertywność na arenie międzynarodowej i szerokie poparcie dla wysokich wydatków na obronność – rosyjska pełnoskalowa agresja na Ukrainę od ponad trzech lat odciska wyraźny ślad na polskiej polityce. Stosunek do zagrożenia ze strony Rosji oraz wyzwania dla bezpieczeństwa kraju osłabiają pogłębiającą się od lat polaryzację. Zmiany zachodzą także w społeczeństwie, które wspierając uchodźców wojennych z Ukrainy, poczuło swoją sprawczość, a dzisiaj zaczyna powoli akceptować, że Polska przestała być krajem monoetnicznym.
Na okupowanym ukraińskim terytorium Rosja promuje kult wojny i gloryfikuje Związek Radziecki. W jednej ze szkół postawiono pomnik Lenina, a do pracy zatrudniono nauczycieli, którzy poniżają ukraińskich uczniów, zrównując ukraińskość z neonazizmem, w ślad za kremlowską propagandą. Administracja szkolna szybko usunęła wszelkie ślady ukraińskości, narzucając rosyjski jako język nauczania. Trójka dzieci, która doświadczyła tych praktyk podzielił się swoimi świadectwami z The Reckoning Project. Ich relacje rzucają nowe światło na charakter rosyjskiej reedukacji w szkołach, zarówno na terenach tymczasowo okupowanych, jak i w samej Rosji.
Post na Instagramie: na ekranie miga napis: „Co ma kot po krymskotatarsku?” i w następnym kadrze widzimy rudego kota o wyniosłym spojrzeniu, leżącego w pościeli. Kamera telefonu robi zbliżenia na poszczególne części kociego ciała, słychać męski głos wymawiający z czułością: „burun” (nos), „qulaqklar” (uszy), „pancalarar” (łapy), „quyruçiq” (ogon), na koniec po krótkiej pauzie poważny głos dodaje – „adam” (człowieka). To jeden z pierwszych postów Eskendera Zovy, który na profilu @codex_crimaeanicus uczy krymskotatarskiego, razem ze swoim kotem Harbuzykiem. Konto ma 29 tysięcy obserwatorów.
Podcast: młoda kobieta z poważnym wyrazem twarzy mówi, że odpowiedź na pytanie „kim jesteś?” zależy od tego kto pyta. Jeśli pytanie pada za granicą – odpowiada, że Ukrainką, jeśli w Ukrainie – do „jestem Ukrainką” dodaje „afgańskiego pochodzenia”. Mariam Najem – kulturolożka pracująca z tematem dekolonizacji – wyjaśnia, że jako dziecko z mieszanej rodziny musiała podjąć decyzję kim jest przede wszystkim i zdecydowała, że Ukrainką. Mówi, że ukraińskość to dla niej wolność mówienia tego, co się myśli i w co wierzy.
Fotografia w internetowej gazecie: trzej mężczyźni w mundurach ukraińskiej armii modlą się w skupieniu. Wyciągnięte przed siebie dłonie, skierowane wnętrzem ku górze, a stopy – w czarnych skarpetach – na kolorowych dywanikach modlitewnych. Dwaj z tyłu mają długie, ciemne brody, za nimi na ziemi widać porzucone w wypalonej słońcem trawie buty. Mężczyzna z przodu ma jasną brodę, na ramieniu szewron z półksiężycem i gwiazdą, z napisem „imam-kapelan”. To pochodzący z Doniecka Sajid Ismahilow – do 2022 roku mufti ukraińskich muzułmanów, obecnie młodszy porucznik Sił Zbrojnych Ukrainy.
W obliczu nasilającego się międzynarodowego konfliktu między demokracjami a autokracjami utworzona w 2025 r. Koalicja Chętnych (Coalition of the Willing, COW) w sprawie Ukrainy stanowi model bardziej ogólnych wspólnych działań liberalnych rządów na całym świecie. Może to budować plan działania, a być może nawet tworzyć zalążek przyszłej wielostronnej współpracy między demokratycznymi krajami na różnych kontynentach i o odmiennych kulturach.
Chociaż w rosyjskiej propagandzie – i w polskich mediach – pokutuje obraz ukraińskiego żołnierza jako nacjonalisty i banderowca, prawda jest dużo bardziej złożona. W armii służy całe ukraińskie społeczeństwo: ochotnicy, poborowi, byli więźniowie, mężczyźni, kobiety. Dominują osoby ze środowisk prawicowych, ale znajdziemy tu też lewicowców, a nawet anarchistów i wegan.
Odpowiedzią Polski na pełnoskalową rosyjską inwazję w 2022 r. było wszechstronne wsparcie dla Ukrainy. Polscy politycy sami ogłosili konkurs na to, kto bardziej pomoże Ukraińcom – i sami zajęli w nim pierwsze miejsce. Trzy lata później współpraca wojskowa i logistyczna wciąż trwa, ale retoryka na najwyższych szczeblach władzy zmieniła się o 180 stopni. Dziś wybory wygrywa ten, kto najmocniej kopnie ukraińskich uchodźców i obieca, że Ukraina nie znajdzie się w NATO.
Kreml walczy z „faszystowskimi narkomanami” i bojowymi gęsiami z biolaboratoriów. Absurd goni absurd. Ze scenariusza filmowego takie wątki wypadłyby na wstępie ze względu na ich niedorzeczność. Bo też czujemy się właśnie, jakbyśmy byli na planie kasowego filmu, w którym Frodo musi dostać się do Orodruiny. Jedyna różnica polega na tym, że zakończenie naszej historii wciąż nie jest napisane. Nasza wojna nakreśli nowe granice na kontynencie. Wytyczy nowe reguły – by przypomnieć atmosferę 2022 roku, publikujemy esej ukraińskiego dziennikarza i żołnierza Sił Zbrojnych Ukrainy Pawło Kazarina, napisany w siódmym miesiącu pełnoskalowej rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie.
Narracja o konieczności nowego podziału świata między Rosję, Chiny i Stany Zjednoczone jest aktywnie promowana przez rosyjski rząd i państwową propagandę w rocznicę konferencji jałtańskiej z 1945 roku.
Zmiana atmosfery w Gabinecie Owalnym nie mogła być bardziej uderzająca. W lutym ukraiński prezydent Wołodymyr Zełenski znalazł się w sytuacji przypominającej zasadzkę, mierząc się z wrogo nastawionym prezydentem Trumpem i wiceprezydentem Vance’em. 17 sierpnia w tym samym gabinecie odbyła się serdeczna, rzeczowa rozmowa między przywódcami, którzy zaczęli dochodzić do wspólnego zrozumienia, jak współpracować i radzić sobie z agresją Władimira Putina.
Dlaczego zmiana stanowiska Trumpa wobec Rosji ma jak dotąd niewielkie znaczenie praktyczne? Hannah Wagner z berlińskiej gazety „Der Tagesspiegel” rozmawiała z dr. Andreasem Umlandem ze Sztokholmskiego Centrum Studiów nad Europą Wschodnią (SCEEUS) przy Szwedzkim Instytucie Spraw Międzynarodowych (UI).
Historia prawosławia w niepodległej Ukrainie jest pełna sprzeczności. Nie ma tu ani jednoznacznych bohaterów, ani oczywistych scenariuszy. Każdy ze zwierzchników promoskiewskiego prawosławia pochodził z zachodu Ukrainy, każdy ze zwierzchników proukraińskiej Cerkwi był ze wschodu i południa.
22 lipca czas w Kijowie przyśpieszył. Gdy Werchowna Rada w ekspresowym tempie przyjęła ustawę faktycznie likwidującą niezależność Narodowego Biura Antykorupcyjnego (NABU) i Specjalnej Prokuratury Antykorupcyjnej (SAP) – głównych niezależnych instytucji antykorupcyjnych nad Dnieprem – Ukraińcy przecierali oczy ze zdumienia. Jeszcze tego samego wieczora w stolicy odbył się największy od czasu rosyjskiej inwazji w 2022 roku protest przeciwko polityce władz.
Moje kobiety mówią prozaicznie i upiornie. Moje kobiety dzielą się bólem i rozpaczą. Moje kobiety wierzą i czekają. Moje kobiety płyną, choć ledwo utrzymują się na powierzchni. Moje kobiety znają cenę każdego dnia. Moje kobiety chcą, by cały świat je usłyszał i ich wysłuchał. Moje kobiety na przekór wszystkiemu usiłują żyć dalej
Gry komputerowe można śmiało zaliczyć do elementów tzw. soft power. Udana produkcja szybko staje się częścią kultury masowej, źródłem zarobku dla studia, ale również czynnikiem budującym wizerunek kraju, w którym powstał hit. Tak było w przypadku serii gier Wiedźmin, wyprodukowanej przez polskie studio CD Projekt RED, i Kingdom Come: Deliverence od czeskiego Warhorse Studios. Obie produkcje odniosły finansowy sukces i otrzymały pozytywne recenzje krytyków oraz graczy, przyczyniając się do budowania „soft power” Polski i Czech. Ukraina nie pozostaje jednak w tyle. 20 listopada miał premierę Stalker 2: Serce Czarnobyla. Minęło ledwie kilka dni i platforma gamingowa Steam ogłosiła, że nowa produkcja ukraińskiego studia ma szansę zostać grą roku 2024.
Od 2022 r. ukraińskie media, czasopisma, agencje informacyjne i sieci społecznościowe przechodzą głęboką transformację. Wojna i deoligarchizacja wywróciły ukraiński rynek medialny do góry nogami: dawne imperia oligarchów zniknęły lub zostały wchłonięte przez państwowy Telemaraton, a głównym źródłem informacji dla milionów stał się Telegram. Choć cenzura wojskowa i centralizacja władzy ograniczyły tradycyjne media, szybki rozwój niezależnych portali internetowych oraz pluralistyczna debata publiczna pokazują, że w Ukrainie wciąż toczy się walka nie tylko o terytorium, lecz także o kształt wolnego słowa.
Rosyjska agresja wywołała konieczność dyskusji o sposobach upamiętniania żołnierzy i żołnierek, którzy polegli, broniąc kraju, oraz niewinnych cywilnych ofiar wojny. Przedstawiciele organizacji zajmujących się projektami związanymi z upamiętnieniem Ukraińców i Ukrainek zabitych przez rosyjską wojnę wyjaśniają, że ich celem nie jest dokumentowanie strat, ale spersonalizowanie pamięci. Chodzi o przekształcenie statystyk w konkretne nazwiska i historie, by poszczególne ofiary takich zbrodni, jak w Buczy i Mariupolu, miały swoje twarze i historie.
Rosyjska agresja na Ukrainę znacząco zmieniła krajobraz czeskiej gospodarki, wymuszając odcięcie się od rosyjskich surowców i przyspieszając rozwój przemysłu zbrojeniowego. Jednocześnie Czechy coraz bardziej polegają na pracownikach z Ukrainy, bez których wiele sektorów – od przemysłu po usługi – nie mogłoby dziś funkcjonować. Konflikt ujawnił nie tylko słabości, ale też nowe kierunki rozwoju czeskiej gospodarki.
Rosyjskie rakiety tylko na kilka miesięcy przerwały rozgrywane w Ukrainie mecze piłkarskie. Liga szybko wróciła do gry, by, jak mówili prezydent Zełenski i piłkarscy oficjele, pokazać, że Ukraina dobrze znosi zadawane przez Rosję ciosy. Wizerunkowe i psychologiczne korzyści ze sportowych sukcesów są wymierne, choć pojawiają się głosy, że ukraińscy sportowcy nie powinni mieć taryfy ulgowej i dostawać wezwania do wojska. Bogdan Buga jest ukraińskim dziennikarzem sportowym i weteranem, który spokojną i prestiżową pracę ze sportowcami zamienił na karabin.
Trwałe powstrzymanie ekspansjonistycznych i hegemonistycznych ambicji Moskwy jest możliwe tylko poprzez mniej lub bardziej sprawiedliwy pokój rosyjsko-ukraiński. Wiele pojawiających się planów zawieszenia broni i bardziej dalekosiężnych pomysłów na ugodę nie uwzględnia jednak podstawowych preferencji zaangażowanych stron. Są one sprzeczne zarówno z ambitnymi, hegemonicznymi aspiracjami Rosji, jak i podstawowymi interesami bezpieczeństwa Ukrainy. Dlatego większość dobrych intencji i propozycji w tym kierunku prowadzi niestety do impasu.
Propozycja uznania Krymu za terytorium należące do Rosji przyniosła kolejny zgrzyt w relacjach amerykańsko-ukraińskich. Ogromnym zagrożeniem dla Ukrainy są proponowane przez Amerykanów punkty ugody dotyczące terytorium i sankcji. Ich przyjęcie stałoby się nagrodą dla agresora za dokonanie inwazji. Uznanie Krymu de iure za część Federacji Rosyjskiej wymagałoby wprowadzenia zmian do ukraińskiej konstytucji. Dyskusja nad jej kształtem otworzyłaby z kolei przed Moskwą i Waszyngtonem możliwość wykorzystywania niektórych ukraińskich polityków do wnoszenia treści potencjalnie groźnych dla funkcjonowania i przyszłości państwa ukraińskiego.
„Mamy megabajty, gigabajty, terabajty zapisów, zdjęć, nagrań – nie da się łatwo zmienić historii. To twarde fakty: obrazy prawdziwych ludzi w konkretnym miejscu i czasie, bez manipulacji, bez edycji, bez ingerencji sztucznej inteligencji. I to właśnie nadaje sens naszej pracy” – mówi ukraińska fotografka Karina Piluhina w rozmowie z Julią Iwanoczko, redaktorką naczelną „Ukraїner po polsku”.
Wśród wielu dziwactw nowego amerykańskiego podejścia do wojny rosyjsko-ukraińskiej pojawiło się założenie, że przedterminowe wybory w Ukrainie mogą być istotne, a nawet decydujące dla zakończenia walk. Twierdzenie, że pokój można osiągnąć poprzez szybką wymianę ukraińskich przywódców – zwłaszcza prezydenta Wołodymyra Zełenskiego – znajduje obecnie poparcie nie tylko w Moskwie, ale także w Waszyngtonie. Obie strony naciskają na podobny scenariusz, mimo że biorąc pod uwagę politykę ukraińską i uwarunkowania na miejscu, zmiany polityczne w Ukrainie są mało prawdopodobne w najbliższej przyszłości.
Do rangi fenomenu kulturowego, przenikającego już do popkultury, urasta epoka ukraińskiego międzywojnia. Opowiada się o niej jako o burzliwym, romantycznym okresie eksplozji kulturalnej zatrzymanej przez rosyjskich komunistów
„Lektury o Czeczenii uratowały mnie w czasie niewoli”. Wiktor Moskalenko z Kuryliwki opowiada o pierwszych miesiącach wojny, okupacji i torturach w rosyjskiej niewoli.
„Dziesięciolecia swojego życia poświęcę temu, żeby nikt nigdy nie zapomniał, co Rosja zrobiła i robi właśnie teraz w Ukrainie” – pisze w swojej książce „Kryptonim dla Hioba. Kroniki inwazji” ukraiński pisarz i żołnierz, Ołeksandr Myched. W wywiadzie udzielonym Karolinie Zub mówi: „Ważne, żeby zdać sobie sprawę, że Rosja jest waszym wrogiem, gotowym na zniszczenie waszego stylu życia, systemu politycznego, elit intelektualnych. Rosja wykorzystuje każdą platformę, każdą sferę życia jako narzędzie wojny hybrydowej. Trzeba pamiętać, że to nie jest walka o istnienie Ukrainy. To walka o demokratyczny świat i cywilizacyjny wybór, o to, częścią jakiego świata będziemy”.
W Arabii Saudyjskiej rozpoczną się kluczowe rozmowy między USA a Ukrainą, które mogą zaważyć na przyszłości konfliktu z Rosją. Waszyngton chce sprawdzić, czy Kijów jest gotowy na ustępstwa terytorialne, natomiast Ukraina liczy na wznowienie wsparcia wojskowego i wywiadowczego. Kulisy negocjacji mogą skomplikować doniesienia o możliwych tajnych spotkaniach amerykańskiej delegacji z Rosjanami.
Gabriel „Gaba” Gabiński, filolog i filozof, prowadzi spokojne życie, które nagle zostaje wstrząśnięte przez rosyjską okupację Doniecka. Z miasta, które kiedyś znał, zostaje tylko zniszczona, niepojęta rzeczywistość. Wybierając Kijów, Gaba nie tylko zmienia miejsce, ale także język – z rosyjskiego na ukraiński – i tym samym przekształca własną tożsamość. To decyzja, która zmienia go na zawsze, pokazując, że tożsamość jest czymś więcej niż tylko miejscem czy językiem; to także proces ciągłej przemiany. „Mondegreen” to opowieść o płynności tożsamości, o języku jako źródle olśnienia i chaosu, o wojnie, która zmienia nie tylko miejsca, ale i ludzi. To książka, która pozwala na nowo spojrzeć na pojęcia związane z domem, przynależnością i pamięcią. Poniżej publikujemy fragment książki, która ukazała się nakładem Wydawnictwa KEW
Coraz więcej Ukraińców skłonnych jest do negocjacji z Rosją i marzy o pokoju. Zaryzykowałbym zatem stwierdzenie, że większość żołnierzy marzy o tym, by wrócić już do domu. Wojna utknęła w martwym punkcie – tracimy setki ludzi i kolejne kilometry kwadratowe. Do tego dochodzi poczucie niesprawiedliwości społecznej, bo do wojska nie są wcielane polityczne elity ani ci, których stać na łapówki. O walce do pełnego zwycięstwa marzą jedynie nieliczni – mówi Giennadij Druzenko, ukraiński prawnik i aktywista, w rozmowie Kają Puto.
Problem w tym, że my w ogóle nie jesteśmy „innymi” dla Europy. Jesteśmy jej częścią. Jeśli dziś, hipotetycznie, usunąć Ukrainę i ukraińską armię – jeśli przestałaby istnieć lub zostałaby wchłonięta przez Rosję – byłby to koniec Europy, jaką znamy. Niestety, bardzo niewielu Europejczyków to rozumie. Szczerze mówiąc, jestem zszokowany tym brakiem zrozumienia, nawet w Polsce – mówi ukraiński pisarz i filozof Wołodymyr Jermołenko w rozmowie z Julią Iwanoczko, redaktorką naczelną Ukraїner Po Polsku.
Nakładem Kolegium Europy Wschodniej ukazała się książka dr. Mariusza Sawy „Pociski jak paciorki różańca” poświęcona krwawemu konfliktowi polsko-ukraińskiemu z okresu II wojny światowej, a konkretnie zbrodni dokonanej wiosną 1944 r. we wsi Sahryń na południu Lubelszczyzny. Autor nie opisuje jednak masakry polskiej ludności z rąk Ukraińskiej Powstańczej Armii, lecz mord ukraińskich cywilów z rąk polskiego podziemia. Temat oraz kontekst powstania i czas opublikowania tej książki ujawniają poważne wyzwania, przed którymi stoją polskie badania naukowe i polityka wobec Ukrainy.
Stany Zjednoczone wyglądają dziś częściowo jak Ukraina piętnaście lat temu. Istnieją intrygujące zbieżności w biografiach Janukowycza i Trumpa. Podejście obu mężczyzn do polityki jest transakcyjne, cyniczne, patriarchalne i nieobciążone ograniczeniami wartości, norm i ideologii. Kiedy wybrano ich na prezydentów w 2010 i 2014 r., zarówno Janukowycz, jak i Trump byli skazanymi przestępcami. Mimo to, powszechna wiedza o naruszeniach prawa nie uniemożliwiła – jak miałoby to miejsce w większości innych demokracji – nominacji na głowę państwa przez ich organizacje polityczne, tj. ukraińską Partię Regionów i amerykańską GOP.
Serhij Paradżanow tworzył w więzieniach kolaże, Ołeh Sencow pisał opowiadania, Stanisław Asiejew zapisywał pierwsze wrażenia z pobytu w obozie. Pobyt za kratami wyzwala w ludziach siły twórcze. Przyjrzyjmy się – na przykładach zwykłych ludzi i wielkich artystów z Ukrainy – obliczu sztuki penitencjarnej.
Miasto Waleriana Pidmohylnego to ukraińska klasyka – ironiczna, prowokacyjna i zadziwiająco aktualna. Zanurzcie się w Kijów połowy lat dwudziestych XX wieku – epoki rewolucji, miłości i literatury. Ta kultowa ukraińska powieść ukazała się w 2024 nakładem Wydawnictwa KEW. Autorem jej polskiego przekładu jest Marcin Gaczkowski. Zapraszamy do przeczytania fragmentu książki.
Trzy lata temu rozpoczęła się pełnoskalowa agresja Rosji na Ukrainę – jej skutki są wielowymiarowe i nie mają precedensu. To zmusza do refleksji o konsekwencjach społecznych, politycznych, ekonomicznych nie tylko dla uczestników konfliktu, ale także dla wszystkich podmiotów stosunków międzynarodowych.
Na terenach przyfrontowych największym zagrożeniem dla cywilów są drony FPV, które Rosjanie często i z pełną świadomością wykorzystują w atakach na samochody i przechodniów. Jeśli kierowca auta nie ma analizatora częstotliwości czy zagłuszarki, może nie zauważyć drona nawet do chwili uderzenia. Ofiarą FPV padają też ludzie znajdujący się nie tylko w miejscowościach leżących bezpośrednio przy froncie, bo zasięg bezzałogowca wynosi około dziesięć kilometrów.
Ukraińscy dowódcy mają coraz większy problem z szeregowymi, którzy już nawet nie kryją się z planami ucieczki. Samowolne opuszczenie miejsca i służby i dezercja to tematy to jedne z najgoręcej dyskutowanych problemów w Ukrainie. Przedstawiciele Sztabu Generalnego Ukrainy przyznają, że zjawisko ma charakter systemowy. Proponują rozwiązanie tego problemu nie tylko poprzez poprawę jakości ćwiczeń wojskowych, ale także poprzez zmianę ram prawnych, w szczególności wprowadzenie jasnych warunków pełnienia służby.
Przed końcem 2024 roku powołano do życia nowy resort w rządzie Denysa Szmyhala – ministerstwo jedności narodowej. Tego samego dnia ogłoszono, że na jego czele stanie Ołeksij Czernyszow, były prezes Naftohazu, który został również wicepremierem. Kontrowersje budzi fakt, że nowy resort powołano w miejsce zlikwidowanego ministerstwa ds. reintegracji tymczasowo okupowanego terytorium. W Ukrainie zaczęły się spekulacje, że zmiana jest spowodowana pogodzeniem się z ustępstwami wobec Rosji oraz wpływem zwycięstwa Donalda Trumpa w wyborach prezydenckich w USA.
W obliczu eskalacji konfliktu na wschodzie Europy, prezydent Ukrainy, Wołodymyr Zełenski, wyklucza jakiekolwiek negocjacje z Rosją bez udziału jego kraju. W specjalnym wywiadzie dla czterech polskich redakcji - Onetu, TVN24, Rzeczpospolitej i Krytyki Politycznej - Zełenski podkreślił, że "jakiekolwiek ustalenia z Rosją nie mogą się odbywać bez Ukrainy". Dzięki uprzejmości Onetu, omówienie dostępne jest także na new.org.pl.
Wojna w Ukrainie zamieniła życie milionów dzieci w piekło. Od prawie trzech lat najmłodsi mieszkańcy bezustannie atakowanego państwa funkcjonują w rzeczywistości przepełnionej przemocą – chowają się w schronach przed rosyjskimi ostrzałami, stają się ofiarami morderstw, przemocy seksualnej i deportacji. Scenariusz zagłady narodu i uderzania w to, co niewinne i bezbronne, został napisany przez kremlowski reżim już dawno temu. Pierwszą odsłonę tego dramatu mogliśmy oglądać w małej republice, która swoim marzeniem o niepodległości sprowadziła na siebie wściekłość imperium.
Rosja, mimo trudności gospodarczych i militarnych, nadal dąży do realizacji swoich imperialnych ambicji, a wojna w Ukrainie staje się kluczowym testem dla bezpieczeństwa międzynarodowego. Choć pojawiają się propozycje zawarcia pokoju, każda z nich ryzykuje nagradzanie agresora i podważenie fundamentów międzynarodowego porządku.
Wojna na Ukrainie niszczy nie tylko ciała, ale i psychikę mieszkańców. Miliony Ukraińców cierpią z powodu traum, a połowa z nich potrzebuje wsparcia psychologicznego. Polskie organizacje, dzięki programowi „Polska Pomoc”, oferują pomoc w odbudowie zdrowia psychicznego, szczególnie dzieciom i ich rodzinom.
Odessa to miasto odzwierciedlające złożone sploty historyczne, kulturowe i etniczne, które powstały pod wpływem panowania w regionie różnych imperiów. Jest postrzegana jako miejsce o szczególnej energii, ucieleśniające idee wolności, przedsiębiorczości i interakcji międzyetnicznych. Jednak w jej historycznym i kulturowym obrazie znajduje się wiele sprzeczności i ambiwalencji.
Zełenski miał i ma pełne prawo być twardy wobec swoich partnerów, gdy przemawia w imieniu Ukraińców, którzy wbrew przewidywaniom partnerów stanęli w obronie swojego kraju oraz Europy. Jednak ukraiński prezydent nigdy nie chciał przyznać, że prosi Zachód o wsparcie, mając jednocześnie nieograniczoną władzę nad machiną państwową. Która działa nie dzięki, a pomimo jego nieudanej polityki kadrowej i gospodarczej, a także korupcji w administracji publicznej, na którą przyzwala – mówi ukraińska dziennikarka Inna Wiediernikowa w rozmowie z Kają Puto.
W ostatnich dniach w mediach pojawiło się wiele artykułów i komentarzy poświęconych rzekomym planom Donalda Trumpa zakończenia wojny rosyjsko-ukraińskiej. Wymieniono w nich kilka scenariuszy, które miałyby doprowadzić do zakończenia konfliktu. Do dziś nie są jednak znane szczegóły tych planów, mają one jedynie ogólnikowy zarys, a sztab przejściowy prezydenta elekta dementuje słowa tych polityków, którzy wychodzą przed szereg ze swoimi pomysłami, jak np. Bryan Lanza. Trump prawdopodobnie dopiero szuka rozwiązania i staje się jasne, że wojny nie uda się zakończyć w ciągu doby.
Nowemu prezydentowi trzeba przypominać, że nie chce przecież kolejnego Afganistanu za swoich rządów. Nie chce być kolejnym prezydentem USA, który opuszcza sojusznika, zostawiając go na pastwę losu w sprawie, której kiedyś broniliśmy. Ostatecznie byłaby to porażka dla Ameryki i – jak powiedzieliby w świecie Trumpa – nie wyglądałoby to dobrze. Być może jest to najbardziej obiecujący sposób na przekonywanie Trumpa w nadchodzących miesiącach. Jak wiemy, on nie szanuje tych, którzy przegrywają – mówi Tamar Jacoby w wywiadzie udzielonym redaktorce „New Eastern Europe” Iwonie Reichardt.
W spokojnych krajach temat wojny wydaje się zbyt poważny, by niepokoić nim dzieci. W państwach, które zostały zaatakowane, nie ma wyboru. Nasze dzieci zostały dziećmi wojny. Skutki dzisiejszych tragedii będą wpływały na nie przez dekady. Jak najmłodsi Ukraińcy patrzą na rosyjską agresję? Jak ją przeżywają?
Autorka fragmentu powieści Za Perekopem jest ziemia, Anastasija Łewkowa, przenosi nas do świata dzieciństwa bohaterki, w którym przeszłość i tożsamość narodowa odciskają piętno na codziennych chwilach, a rodzinne opowieści i tradycje stają się fundamentem wspólnoty. Bohaterka wspomina lato spędzone z rodziną swojej przyjaciółki, gdzie ścierają się różne kultury, emocje, a także strach i radość. To nostalgiczne i pełne emocji obrazy życia krymskich Tatarów, w których odżywają wielowiekowe tradycje, język i pamięć o przeszłości, kontrastujące z wewnętrznymi przeżyciami bohaterki, próbującej odnaleźć swoje miejsce w świecie na pograniczu różnych tożsamości.
Doniesienia o niedawnej scysji między prezydentem Zełenskim i ministrem Sikorskim wywołały w Polsce falę dyskusji o tym, jaka powinna być polityka Polski wobec Ukrainy. Ważnym punktem spornym pozostają również rzekome powody postawy ukraińskich elit politycznych oraz kwestia poszukiwań i ekshumacji ofiar rzezi wołyńskiej. Czy w obecnej sytuacji polskie i elity mogą dojść do porozumienia?
Od początku września Kurachowe, miasto położone niedaleko Pokrowska, stanowi jeden z głównych celów rosyjskich ataków na całej linii frontu wojny rosyjsko-ukraińskiej. Chociaż walki w pobliżu Kurachowego trwają od początku pełnoskalowej inwazji na Ukrainę, pozycja miasta w ciągu zaledwie kilku tygodni zmieniła się z bliskich tyłów, gdzie względnie normalnie działały sklepy, bank czy poczta, na ostrzeliwane miasto, któremu zagraża rosyjska okupacja.
Na początku września w rządzie Ukrainy zaszły zmiany. Mimo że prezydent Zełenski zapowiadał je od dawna, dymisje wysoko ocenianych ministrów mogą budzić zaskoczenie. Stanowisko zachował premier Denys Szmyhal, który przekonał Zełenskiego, że jest w stanie poprawić skuteczność działania ukraińskiej rady ministrów.
Wołodymyr Zełenski od momentu wybrania na prezydenta Ukrainy w 2019 roku przeszedł długą ewolucję od polityka, który obiecał wyborcom pokój, a stał się przywódcą kraju na czas wojny. Rekonstrukcja ukraińskiego rządu, którą właśnie przeprowadził to kolejny etap na jego politycznej drodze
Według ocen ekspertów 26 sierpnia doszło do największego bombardowania Ukrainy od początku rosyjskiej inwazji w lutym 2022 r. Tego dnia Rosjanie wykorzystali 127 rakiet balistycznych i manewrujących oraz 109 dronów kamikadze. Ukraińcom udało się zestrzelić 102 rakiety i 99 dronów. Pozostałe trafiły jednak w szereg obiektów infrastruktury krytycznej, energetycznej, magazyny paliwowe i wiele budynków mieszkalnych. Zmasowane rosyjskie ostrzały przeważnie wyrządzają więcej szkody ludności cywilnej niż zdolnościom obronnym Kijowa.
Ukraińska Republika Ludowa była próbą budowy nowoczesnego, postępowego państwa. Współczesna wieloetniczna i wielonarodowa Ukraina, w której mniejszości odgrywają ważną rolę w kulturze i polityce, odwołuje się do tego dziedzictwa.
W Polsce jesteśmy tak skupieni na UPA, że prawie nie dostrzegamy, jak wiele władze ukraińskie zrobiły po rewolucji godności, aby pogłębić wiedzę Ukraińców dotyczącą walki Ukraińskiej Republiki Ludowej o niepodległość. Okres URL jest niezwykle ważny, bo wtedy Kijów jednoznacznie dążył do stworzenia Ukrainy jako państwa czarnomorskiego włącznie z Krymem. Teraz mamy jednostki wojskowe odwołujące się do postaci ukraińskich admirałów czy generałów, którzy w latach 1918-1920 prowadzili kampanie wojenne na Krymie i południu kraju – mówią w wywiadzie z Adamem Balcerem Iza Chruślińska i Piotr Tyma.
6 sierpnia wojska ukraińskie nieoczekiwanie wkroczyły na terytorium Federacji Rosyjskiej w obwodzie kurskim. Po zaledwie paru dniach Ukraińcy zdobyli istotne taktycznie miasto Sudża, będące siedzibą władz rejonowych, a w tydzień po rozpoczęciu ataku w ich rękach znajdować się miało już 1000 km2 rosyjskiego terytorium, czyli więcej, niż udało się zająć Rosjanom w tym roku. Do dziś władze w Kijowie nie przedstawiły konkretnych celów tej operacji, ale o jej skutkach możemy mówić i pisać już teraz.
Rosyjskie bomby, które 24 lutego 2022 roku nagle spadły na Kijów i Lwów, były szokiem dla Zachodu i przebudzeniem dla Ukraińców. Niektórzy historycy nazywają ten czas narodzinami nowego zachodniego narodu. Kijów stał się najbardziej wysuniętym na wschód ośrodkiem decyzyjnym Europy. Zachód odwrócił się od imperialistycznego Kremla i wraca do Rusi Kijowskiej. Po dwóch i pół roku walk Ukraińcy nadal wierzą w zwycięstwo i nie chcą rozmów pokojowych z Putinem. Co zmieniło się w tym narodzie i co sprawia, że nie chcą popełniać starych błędów?
Ukraińska ofensywa, która weszła głęboko w rosyjski obwód kurski, otwiera zupełnie nowy rozdział w największym konflikcie zbrojnym w Europie od 1945 r. Ukraina podjęła ryzyko, by zmienić kontekst wojny.
Sprawdzanie dokumentów wojskowych na ulicach stało się powszechnym zjawiskiem w Ukrainie — a także sposobem na uzupełnienie szeregów armii ukraińskiej. Toteż najbardziej dyskutowanym tematem ukraińskiego lata jest aktualizacja danych w TCK (ТЦК — Terytorialne Centrum Kompletacji, odpowiednik polskiej Wojskowej Komendy Uzupełnień), ośrodkach zajmujących się mobilizacją obywateli do Sił Zbrojnych Ukrainy. Za tym biurokratycznym sformułowaniem kryje się wielka kampania mobilizacyjna, którą Kijów rozpoczął wiosną tego roku.
Na długo przed wygraną w wyborach prezydenckich w 2019 roku Wołodymyr Zełenski był jedną z najbardziej znanych osobowości medialnych w przestrzeni poradzieckiej. Zaczął swoją drogę jako komik i showman jeszcze w czasach studenckich. Ćwierć wieku później jego nazwisko stało się niemal synonimem męża stanu.
„Zachodnie wsparcie dla niesprawiedliwego pokoju nie wróżyłoby dobrze stabilności w Europie Wschodniej, ponieważ zachęciłoby Moskwę do powtórzenia tej samej sztuczki w przyszłości” – mówi Andreas Umland w rozmowie z Joaną Rettig.
Dla Ukraińców broniących ojczyzny przed rosyjską agresją najważniejszym źródłem inspiracji jest dziedzictwo Kozaczyzny. Odwołanie do niego dotyczy także tradycji przywództwa. Dla elity politycznej głównym punktem odniesienia są najwybitniejsi hetmani, szczególnie Bohdan Chmielnicki i Iwan Mazepa.
Rosyjska aneksja Krymu dla Tatarów krymskich oznaczała znalezienie się na celowniku Moskwy. Cała ich historia obala bowiem główne mity Kremla. Między innymi opowieść o "Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej". Sejm podjął uchwałę w sprawie upamiętnienia ofiar sowieckiego ludobójstwa dokonanego na Tatarach krymskich. „Akty ludobójstwa i prześladowania Tatarów krymskich napełniają nas szczególnym bólem. Zwracamy uwagę na bezcenny wkład Tatarów w historię i dziedzictwo narodowe Polski oraz podkreślamy wielowiekowe, pokojowe współżycie na terenie Rzeczypospolitej Obojga Narodów i Rzeczypospolitej Polskiej”
Mijają trzy miesiące od momentu odblokowania amerykańskiego wsparcia dla Ukrainy. W tym czasie Rosjanom nie powiodła się ofensywa na Charkowszczyźnie, ale najeźdźcy bombardują ukraińskie miasta i infrastrukturę krytyczną. Perspektywy najbliższych tygodni na froncie są dla obrońców Ukrainy pełne zarówno obaw, jak i nadziei.
8 lipca Rosja przeprowadziła zmasowany ostrzał ukraińskiego terytorium. Jedna z rakiet trafiła w szpital dziecięcy w Kijowie, przypominając w ten sposób światu, do jakich okrucieństw gotowy jest posunąć się Kreml w imperialnej wojnie przeciwko Ukrainie.
Do Ukrainy nie wrócili jeszcze wszyscy z przebywających w Rosji jeńców wojennych, obrońców mariupolskiego Azowstalu. W rosyjskiej niewoli przebywa w tej chwili ok. 6,5 tysiąca ukraińskich żołnierzy. Wymiana jeńców trwa dzięki tytanicznej pracy, w której biorą udział między innymi organizacje pozarządowe. Ukraińscy żołnierze, którym udało się wrócić, opowiadają o zgotowanym im przez Rosjan piekle.
106 krajów potwierdziło już swój udział w Światowym Szczycie Pokoju w Szwajcarii. Rosja nie została zaproszona na to wydarzenie, ponieważ Ukraina, jako organizator szczytu, obawia się, że może go zakłócić. Z powodu nieuczestniczenia Moskwy, Chiny, Brazylia i Arabia Saudyjska również odmówiły udziału w szczycie. Ponadto Joe Biden prawdopodobnie nie przyjedzie do Szwajcarii. Rosyjskojęzyczna redakcja Biełsatu Vot Tak przeanalizowała kogo należy się spodziewać na konferencji i co będzie przedmiotem rozmów.
W Charkowie rzadko wyłączają się syreny alarmowe. Ale trudno oprzeć się wrażeniu, że charkowianie traktują alarmy i rosyjskie rakiety jako nieuniknione zjawiska pogodowe, które nie powinny zmieniać drastycznie ich planów. Mimo że wokół miasta znowu trwa rosyjska ofensywa i ciężkie boje, a ataki rakietowe przynoszą kolejne ofiary, mieszkańcy miasta za wszelką cenę starają się podtrzymywać normalne miejskie życie wraz z jego drobnymi przyjemnościami.
Kraje uzależnione od państw trzecich łatwo stają się zakładnikami sytuacji wewnętrznej za granicą. Gdy w takich warunkach muszą prowadzić wojnę, jak dzieje się to w Ukrainie, to od wydarzeń w innych krajach zaczyna zależeć ich przetrwanie
Spotkanie z Mykołą Horbalem – byłym dysydentem ukraińskim, a obecnie działaczem społecznym – zawsze stanowi wydarzenie nietuzinkowe. W czasach gwałtownych zmian w Ukrainie, w tym „upadku” wielu dawnych bohaterów, a często całych ruchów politycznych i społecznych, postawa życiowa Horbala – aktywizm, wyznawane i praktykowane wartości – czyni go autentycznym bohaterem, postacią wybitną w dzisiejszej Ukrainie. Ukraiński dysydent, który spędził 16 lat w sowieckich łagrach, nigdy nie stracił pogody ducha. Mykoła Horbal jest prawdziwym bohaterem Ukrainy
Niepodległa Ukraina nie zawsze była matką dla Tatarów krymskich, którzy wrócili z wygnania. Doświadczenie społeczności krymskotatarskiej po rosyjskiej okupacji Półwyspu Krymskiego, która trwa od 2014 roku, wymusiło zmiany w stosunku ukraińskich władz i społeczeństwa do Tatarów krymskich. A szerzej – także zmiany w pojmowaniu ukraińskiego narodu politycznego.
W kwestii oceny postawy osób uchylających się od służby wojskowej, które schroniły się za granicą po 24 lutego 2022 r., ukraińskie społeczeństwo jest rozdarte. Nie mniejsze kontrowersje budzą działania władz, które wstrzymały usługi konsularne dla ukraińskich mężczyzn za granicą do dnia wejścia ustawy mobilizacyjnej w życie. Czy pomoże to w uzupełnieniu braków w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy?
Przez kilka miesięcy Ukraina prowadziła wojnę obronną bez wsparcia Stanów Zjednoczonych, które blokował amerykański Kongres. Ukraińcy zostali zmuszeni do przejścia do głębokiej obrony, co odcisnęło się na sytuacji na froncie. Z zagranicznych mediów płynęły komunikaty wskazujące na rychłą klęskę Ukrainy. Jednak 20 kwietnia Izba Reprezentantów przegłosowała pakiet wsparcia dla Ukrainy, Izraela i Tajwanu. „Najczarniejsza godzina” dla Kijowa w tej wojnie dobiegła końca.
Położone 10 kilometrów od Bachmutu miasteczko Czasiw Jar stało się priorytetowym celem rosyjskiej armii. Dużymi siłami szturmowała ona także Krasnohoriwkę na zachód od Doniecka. Rosyjskie lotnictwo poczuło się dużo swobodniej na wschodzie Ukrainy – analitycy uważają, że to skutek krytycznego niedoboru środków obrony przeciwlotniczej po stronie obrońców. Kolejne bombardowania niszczą Charków – 19. na liście największych miast Europy.
Dekada po wybuchu wojny rosyjsko-ukraińskiej to najwyższy czas na uporządkowanie narracji o wydarzeniach z 2014 r. W agresji na Ukrainę od początku brali udział rosyjscy bojownicy i oficerowie służb specjalnych
To, co się wydarzyło w Sahryniu 10 marca 1944 r., do niedawna najczęściej opisywano jako jedną z kilku tzw. akcji odwetowych na ludności ukraińskiej za prawdziwą czy też rzekomą współpracę z Niemcami, czy za działalność ukraińskiego podziemia. Dzisiejszy stan badań temu przeczy – mówi historyk Igor Hałagida w rozmowie z Piotrem Tymą.
Dmytra i Marynę spotkałam w Zamku Na Wodzie w Wojnowicach. Mury tej rycerskiej rezydencji nie raz w swojej historii były świadkami wojen. W dniu naszego spotkania przysłuchiwały się opowieściom o kolejnym konflikcie. W czasie naszej rozmowy w wyniku brutalnej rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie giną kolejne osoby.
Dymisjonując generała Załużnego, prezydent Ukrainy zrealizował jeden ze swoich głównych celów z ostatnich miesięcy. Pozbył się politycznego rywala, który zyskał ogromną popularność w ukraińskim społeczeństwie. Ukraińska elita polityczna obawia się bowiem efektu Napoleona Bonapartego.
Kluczowe pozostaje wybicie się Ukrainy na podmiotowość. Nasz kraj jest w okropnej sytuacji ze względu na prowadzoną wojnę, ale znajduje się na lepszych pozycjach w walce dyskursywnej na scenie międzynarodowej niż chociażby Polska w latach PRL – mówi profesor Mykoła Riabczuk, autor zbioru esejów Ogród Metternicha, wznawianego właśnie przez wydawnictwo Kolegium Europy Wschodniej.
Amerykanie nie wierzą, że Władimir Putin może być dla nich zagrożeniem, bo jest daleko. Nie rozumieją, że jeśli nie pokonamy go teraz, zachęcimy tyranów na całym świecie – mówi Tamar Jacoby w wywiadzie z redaktorką New Eastern Europe Iwoną Reichardt.
„Przestałem zwracać uwagę na rzeczywistość”. Historia osoby transpłciowej w okupowanym ukraińskim mieście Maksym Czernow przez dziewięć miesięcy ukrywał się przed rosyjskimi prześladowcami. Rosjanie gromadzili dane i poszukiwali członków środowiska LGBT+. Niektórzy z nich trafiali do piwnic, gdzie byli przesłuchiwani i torturowani.
„Twoje państwo spłonie tak, jak ta flaga” – krzyczał mężczyzna. – „Będziecie rosyjskimi dziećmi!”. Szesnastoletni Witalik ze ściśniętym ze strachu gardłem patrzył, jak płomienie szybko rozchodzą się po niebiesko-żółtym płótnie. Był w stanie myśleć tylko o tym, czy jeszcze kiedykolwiek zobaczy swój dom i rodzinę.
Dwa lata temu nie chcieliśmy wierzyć, że ta wojna nie będzie długa, niestety dzisiaj jej wyraźnego końca nie widać. Potrzebujemy formuły Nowej Solidarności, opartej na wsparciu Ukrainy w długotrwałej walce i na rezyliencji polskiego społeczeństwa.
Ukraińskie kobiety nawet w piekielnych warunkach łamią stereotypy i opuszczają front domowy oraz miejsce pracy, zgłaszając się na ochotnika, biorąc do rąk broń lub apteczkę pierwszej pomocy lub udając się na front, aby leczyć... słowem Bożym. Dziennikarka „Jampolskich Wieści” rozmawiała z kapelanem wojskowym Lyudmylą Marfin, która realizuje wyjazdy do strefy działań wojennych. Przeczytaj w naszym materiale więcej o kobiecie-kapelanie, jej licznej rodzinie, froncie domowym, uratowanych duszach i wsparciu moralnym.
Wojsko ukraińskie ma również twarz kobiety. Odkąd rosyjscy agresorzy napadli na Ukrainę, kobiety bronią kraju. Silne i niezłomne, walczą w siłach zbrojnych, w obronie terytorialnej. Są medyczkami, strzelcami, czołgistkami... Niektóre z nich mają duże doświadczenie wojskowe, inne zdobywają je na wojnie. Wszystkie łączy jeden cel – zwycięstwo Ukrainy i wyzwolenie ukraińskich ziem spod rosyjskiej okupacji. Nasza bohaterka, Jana Chorochowa, jest ochotniczą ratowniczką medyczną w 116. Połtawskiej Brygadzie Obrony Terytorialnej. Opowiadamy o warunkach, w jakich pracuje Jana i w co wierzy.
Jesienią 2023 roku niezadowalające wyniki ofensywy na Zaporożu zbiegły się z problemami w uzyskaniu przez Ukrainę kolejnych pakietów pomocy od USA i Unii Europejskiej. Na dodatek nad Dnieprem coraz bardziej dawały o sobie we znaki polityczne napięcia, za które odpowiedzialność ponoszą władze w Kijowie. Źródłem kluczowego z tych napięć jest mobilizacja do wojsk broniących Ukrainy przed rosyjską agresją.
Ukraina mimo trudności nie przestaje walczyć, ale to będzie trudny rok. Rozpoczął się od dymisji gen. Załużnego, co może mieć swoje konsekwencje. Wiele zależy też od wyniku wyborów prezydenckich w USA. Europa prawidłowo reaguje na to wyzwanie, ale Ameryki nie zastąpi. Peter Dickinson, ekspert Atlantic Council, przekonuje, że mimo to Ukraina staje się coraz bardziej samodzielna, a jej odwaga budzi podziw na Zachodzie.
Czym są lata 90. dla Ukrainy? To coś więcej niż dekada. To symbol, słodko-gorzki mit, który tkwi głęboko w pamięci zbiorowej. Najmłodsze pokolenie twórców kina i literatury postanowiło o nim opowiedzieć.
Słowacki czy Mickiewicz są na Ukrainie cenieni. Romantyzm polski jest silnie zakorzeniony w poczuciu wolności Ukraińców, której strzegli także przed zakusami Moskwy. W XIX w. Rosjanom nie przeszkadzała niezależna kultura czy różnorodność językowa, dopóki nie pojawiała się tam polityka. Jacek Kluczkowski mówi o procesie wyodrębniania się Ukraińców, którzy krok po kroku zdobywali własną świadomość narodową.
Pamiętam Charków z przełomu lat 80. i 90., kiedy było to miasto nieprzyjazne językowi ukraińskiemu. Odczuwałem to jak kompleks: kiedy wstydzisz się swojego języka, wstydzisz się samego siebie. To upokarzające, to coś, czego żaden człowiek nie powinien czuć. Teraz wszystko się zmieniło. Jeśli mówisz po ukraińsku, ten język jest pełen mocy, pełen praw: prawa do sprawiedliwości, wolności i pełnej godności – Zorianie Vareni opowiada Serhij Żadan, jeden z najwybitniejszych ukraińskich pisarzy
Społeczeństwo ukraińskie kształtowały trzy rewolucje ostatnich dekad kształtowały i 8 lat wojny na wschodzie kraju. W rezultacie Ukraińcy na prezydenta wybrali Wołodymyra Zełeńskiego, rosyjskojęzycznego komika z rodziny żydowskiej spoza świata polityki. Jednak w lutym 2022 r. stanęli do walki z Rosjanami i tym razem otrzymali wsparcie Zachodu. W ten sposób Ukraina buduje swoją świadomość i niezależność, o czym mówi Olena Babakowa.
- Ukraińcy żyją w poczuciu, że to oni niosą tę tradycję ofiar i walki z faszyzmem - podkreśla Jacek Kluczkowski. Dyplomata i historyk mówi też o antyeuropejskim i antypolskim nacjonalizmie sprzed dekad, który ma niewiele wspólnego ze współczesną Ukrainą. Impulsów dla państwowości poszukuje w ostatnich latach ZSRR, w tym w katastrofie czarnobylskiej. Opowiada też o micie "bogatej Ukrainy", który runął wraz z końcem świata zimnowojennego.
Związek Radziecki rozpadł się, a Ukraina uzyskała niepodległość. Na początku lat 90. ubiegłego wieku zaczęto mówić o kraju podzielonym, o dwóch Ukrainach. Olena Babakowa przekonuje, że Ukrain jest nie tyle więcej, co jest bardziej zróżnicowana, niż tylko dwojaka. Do tego pierwsze trzy dekady niepodległości były bardzo trudne gospodarczo, społecznie, politycznie. Praktycznie pod każdym możliwym względem.
Ideał Rzeczpospolitej trzech narodów przetrwał długo. Jeszcze rząd narodowy w powstaniu styczniowym odwoływał się do tradycji Polski, Litwy i Rusi, czyli Ukrainy. Jacek Kluczkowski wspomina też o wspólnych brzmieniach hymnów i dążeniu Ukraińców do podmiotowości, które niejednokrotnie prowadziło do konfliktów z silniejszymi sąsiadami. Bohaterem i symbolem tego dążenia był Mazepa. Jego postać i dokonania inspirowały poetów i kompozytorów w całej Europie.
Po I wojnie światowej Polska niepodległość odzyskała. Ukrainie się to udało, ale na bardzo krótko. O ile Polacy okres międzywojenny wspominają z sentymentem, to dla Ukraińców był to czas niezwykle trudny, który między innymi stał się pożywką dla radykałów. Doświadczenia historyczne Polaków i Ukraińców z tego okresu bardzo się różnią. Nawet daty wybuchu II wojny światowej nie są jednoznaczne, o czym rozmawiają Olena Babakowa i Bartosz Rydliński.
Poprzez agresję na Ukrainę Rosja usiłuje zawłaszczyć nie tylko terytorium tego państwa, ale także historię i religię. - Ukraińcy mają bezsprzeczne prawo do dziedzictwa Rusi Kijowskiej - mówi historyk i dyplomata Jacek Kluczkowski. Podkreśla także wspólne dziedzictwo Wielkiego Księstwa Litewskiego, ważne nie tylko dla Polski i Litwy, ale także dla Ukrainy, czego przykładem jest wspólny język ruski, którym posługiwano się na dworze króla Jagiełły.
O kluczowych momentach w historii Ukrainy do II wojny światowej rozmawiają Bartosz Rydliński i Olena Babakowa. Cofają się do starożytności, opowiadają o czasach bizantyjskich i "Rusi Kijowskiej", przechodzą przez powstanie Chmielnickiego aż po czasy sowieckie. W tej opowieści jest też miejsce na starcie i dialog między kulturami polską i ukraińską. Na podcast z cyku "Ukraińskie ABC" zaprasza Związek Nauczycielstwa Polskiego.
„Austriacka intryga” – tak odnieśli się do ukraińskiej niepodległości polscy delegaci na czele z Romanem Dmowskim w trakcie paryskiej konferencji pokojowej w 1919 roku. Nie byli w tym myśleniu odosobnieni: Rosjanie również twierdzili, że naród ukraiński to polityczny koncept obliczony na rozbicie ich kraju, wymyślony a to przez Polaków, a to w sztabie austriackim, a to w niemieckim. Zwycięska po I wojnie światowej Ententa przyjęła punkt widzenia Rosji, co pogrzebało ukraińską niepodległość na kilkadziesiąt lat.
